7DTV | De Nederlandse Ondernemers Podcast

Unicef Nederland gelooft sterk in de kracht van partnerships en werkt nauw samen met bedrijven en overheden. Anouk Hoijtink (Head of Partnerships UNICEF) komt zelf uit het bedrijfsleven en vond de perfecte match bij UNICEF. Wat is het fundament en belang van partnerships met het bedrijfsleven?  Het merk Unicef: hoe belangrijk is dat voor partnerships? ‘We zijn in staat om grote structuren te veranderen en te laten beklijven, omdat we de overheden aan boord krijgen. Ons merk is dus belangrijk. Het imago past goed bij veel organisaties. In mijn ogen, omdat we niet te activistisch op de barricade staat, maar juist vanuit positieve insteek benaderen wat we willen bereiken.’ Balans tussen commercie en goed doenHoijtink kent het bedrijfsleven goed. Hoe moeilijk is het om de balans tussen idealisme en commercie te vinden? ‘Ik denk dat het voor bedrijven vooral lastig is op het gebied van erkenning. Je moet – als bedrijf – erkennen dat het duurzame bedrijfsmodel maakt dat je zowel commercieel als op het gebied van het goed doen je steentje wil bijdragen. Die twee zaken horen bij elkaar. Met die erkenning hebben bedrijven soms nog moeite, ervaar ik. Het goed doen komt vaak echt vanuit het hart, maar erkennen dat daar ook een bepaald belang bij hoort is erg belangrijk. Dat moet je echt omarmen. Die commerciële strategie is er bij een bedrijf. Voor een samenwerking ga je dus kijken waar de match zit. Je wil iets toevoegen aan de businessmodel-kant en aan de Sustainable Development Goals (SDGs) van de Verenigde Naties.’  Multi-stakeholder allianceUNICEF is in die partnerships vooral op zoek naar commitment en verwevenheid. Dat is een ander soort samenwerking, volgens Hoijtink. ‘Er zijn dingen uit het bedrijfsleven die we nodig hebben als organisatie, omdat we ze zelf niet in huis hebben. Innovatiekracht of capaciteit in technisch opzicht. Het gaat om erkennen wat je van elkaar kunt gebruiken. En dan is filantropie in de vorm van geld geven en uitgeven niet genoeg. Een puur filantropische insteek maakt ook dat iets wankel is. Als je het hebt over SDGs, dan heb je een langere termijn commitment nodig. Bovendien, vind ik het samenwerken tussen bedrijven – maar ook overheid en kennisinstelling - ook erg belangrijk, dat noemen wij multi-stakeholder alliance.’ Toegevoegde waardeHoijtink spreekt beide ‘talen’ – zowel business als NGO. Wat kan dan nog tegenvallen? ‘Het feit dat bedrijven ‘goed doen’ zo hoog in het vandaal hebben, maar dat dan de samenwerking met een NGO zo moeilijk blijkt. Juist omdat er aan twee kanten zo veel kennis zit, is die brug belangrijk. Ik ben ook gestart omdat we zien dat er veel gebeurt op het gebied van partnership.’Hoog op het wensenlijstje voor de toekomst? ‘Dat we in staat zijn om goed uit te leggen wat onze toegevoegde waarde is als Unicef en van daaruit strategisch die link te maken met bedrijven en particuliere donateurs. Zodat bedrijven echt vanuit hun intrinsieke gedrevenheid investeren in die structurele verandering die UNICEF teweeg kan brengen. En ik vind het ontzettend relevant dat wij de samenwerking tussen bedrijven op gang gaan krijgen. Want met elkaar gaan wij een impact kunnen maken op bepaalde onderwerpen, maar kunnen wij als UNICEF ook iets teruggeven.’

We maken kennis met Nathan Moszkowicz. In 2013 richtte hij, met nog weinig ervaring, maar met een flinke portie bluf, artiestenbureau NAMAM op. De bekendste artiest uit zijn stal is rapper Lil' Kleine.  Andere namen uit de artiestenkoker van NAMAM zijn onder andere Penoza-actrice Sigrid ten Napel en de jonge muzikanten van Equals. ‘Maar met name Lil Kleine is, vooral door zijn appearance, degene die de meesten zullen kennen’, aldus Moszkowicz. Het gaat hard met de bekendheid van Lil' Kleine. ‘De afgelopen twee jaar heeft hij zo’n beetje overal gestaan. We kiezen er nu voor het aantal shows te verminderen om exclusiviteit te creëren en op deze manier de kracht te waarborgen hem nog meer te hypen. Dat betekent dat hij nu op grotere evenementen staat met een betere gage.’ Het succes van Lil' Kleine is vooral aan de artiest zelf te danken vindt Moszkowicz. ‘Hij is zover gekomen door een combinatie van wilskracht, talent en goed team om hem heen.’Controlfreak Naar eigen zeggen is Moskowicz de grootste controlfreak van Amsterdam. ‘Ik heb als controlfreak misschien niet het handigste beroep gekozen, aan de andere kant ben ik door mijn OCD-trekjes juist goed in staat het leven achter de muzikant of artiest te managen. De karakters van artiesten staan haaks op die van mij, zij zijn vaak juist heel creatief en hoog sensitief’. Als broekie op een feestje heeft hij zijn eerste artiest (Géza Weisz) binnen gehengeld. Hierna is het hard gegaan, en heeft hij door een grote bek, hard rennen en veel bluffen snel meerdere artiesten binnen gehengeld. ‘De ervaringen in de afgelopen jaren zijn de beste opleiding geweest’ Media-training Door de minder positieve berichten over zijn vader Bram Moszkowicz, kwam hij al heel jong in aanraking met media. ‘Deze ervaringen hebben erg bijgedragen aan mijn sterkte kanten, zoals het formeel naar zaken kijken, goed kunnen anticiperen en relativeren. Dit is natuurlijk fijn om te kunnen uitstralen wanneer artiesten in rep en roer zijn van iets negatiefs wat is gebeurd.’ Ondanks de stoomcursus omgaan met negatieve publiciteit heeft hij een mooie jeugd gehad.

Profile - Hij studeerde communicatiewetenschap, maar spendeerde meer tijd in de montagekamer dan op de universiteit. Video’s maakte Pablo van den Berg al in 2007,  een tijd dat Facebook nog niet in Nederland bestond en YouTube nog nieuw was: ‘Wij moesten een soort van evangelie verkopen aan de hand van drie slides op Powerpoint, dat was natuurlijk heel lastig. Later heeft die term video veel meer kracht gekregen. We moesten concurreren tegen televisie en de traditionele reclame, dat was wel spannend.’Ondertussen is Yune succesvol verkocht aan mediabedrijf Interpublic, vooral vanwege de wens om een stap verder te kunnen zetten: ‘Wat voor ons steeds belangrijker werd is toch die kennis van data en hoe je daar steeds intelligenter mee je propositie kan verstevigen. Dus niet alleen maar leuke content maken en bedenken maar het ook nog op een slimme manier uiteindelijk bij de consument krijgen.’Hoger niveauYune groeide sinds de overname ruim 30%. Van den Berg: ‘Dat bewijst alleen maar dat we een goede keuze hebben gemaakt en dat we geloven dat dit ons in de nabije toekomst een hele goede positie geeft.’ De managing director gaat graag door met professionaliseren: ‘Wij zijn een soort van hoofdredacteur van een merk. Ze hebben zoveel kanalen te vullen met content en wij zitten er tussen. Iedereen blijft toch een beetje als een zender acteren en wij filteren dat. Dat spel, en de manier van handelen en de snelheid daarvan, dat doen we heel goed en dat kunnen we nog naar een veel hoger niveau brengen binnen die Mediabrands group waar we in zitten.’Gezonde concurrentieDe concurrentie in de markt is groot, maar Van den Berg denkt dat het alleen maar gezond werkt als er meer spelers zijn: ‘Je ziet ook dat je er zelf scherper van wordt. Het krijgt steeds meer aandacht, ook bij onze klanten en je leert ook weer van anderen. Met positieve jaloezie kijk ik naar wat concurrenten maken, en dat vind ik alleen maar mooi.’ Hij weet hoe moeilijk het is om een idee te pitchen: ‘Een goed idee is lachen, maar krijg het maar eens gerealiseerd bij een klant, krijg er daar maar eens budget voor en stap drie: dan moet het ook nog een succes zijn. Dat is een waanzinnig moeilijk proces.’

Hoe kun je als bedrijf duurzaam blijven ondernemen? Léon Wijnands, Global Head of Sustainability bij ING, brengt je ‘up to speed’ . ING gaat verder dan ‘groen’ en energie-neutraal’. Léon: ‘Ik ben heel de dag bezig met duurzaamheid of de optelsom van duurzaamheid van onze klanten. Wij stellen onszelf de vraag: hoe kunnen we onze klanten toekomst-proof maken?’  Sustainability mag niet ontbreken in een missiestatement van een bedrijf. Maar hoe pas je het ‘goed’ toe? Léon: ‘Bij ING denken we ook aan andere facetten. Bijvoorbeeld een diversiteitsbeleid, waarbij we kijken hoe we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt toegang kunnen geven tot het bankwezen. Niet alleen om te werken bij ING, maar ook om gebruik te maken van onze bankdiensten’. FocusgebiedenJe kunt slechts in een paar dingen uitblinken, dus focust ING op het gebied van duurzaamheid op twee grote thema’s. Léon: ‘Allereerst onderzoeken we hoe we de maatschappij meer weerbaar kunnen maken als het gaat om klimaatverandering. Dit betekent voor onze organisatie vooral de keuze die we maken in beleggen, investeren en de financiering die wij verstrekken aan bedrijven. We willen meer financieren op het gebied van groene energie en afscheid nemen van de financiering van kolencentrales. Ten tweede willen we de maatschappij weerbaarder maken voor de opkomst van de vierde industriële revolutie. Door de optelsom van o.a. robotisering en artificial intelligence zal de toekomst van werk er anders uit zien, wat gevolgen zal hebben voor onze klanten. We zorgen ervoor dat zij toekomstproof zijn door eenvoudigere producten aan te bieden en ze toegankelijker te maken. Ook bieden we tools aan zodat mensen in staat zijn hun financiële beslissingen beter te nemen. Maar dat doen we ook door samen met partners als Unicef, in de landen waar we niet actief zijn, programma’s te ontwikkelen gericht op jongeren om hen in staat te stellen zelf in hun inkomen te gaan voorzien. Hierdoor worden niet alleen de jongeren weerbaarder, maar ook de hele samenleving waarin zijn opereren.’ Unicef & INGHoe past Unicef in dit verhaal? Léon: ‘Wat we vooral zoeken in dit partnership is waar we elkaar kunnen versterken op het duurzaamheidsbeleid van het bedrijf. (…) De partnership met Unicef is inhoudelijk veranderd. De doelgroep die we gezamenlijk ondersteunen in ontwikkelingslanden is veranderd van kleuters en basisscholieren naar jongeren en pubers een toekomst bieden, door ze naast een reguliere opleiding ‘lifeskills’ aan te bieden, zoals het leren een eigen bedrijf te starten of te solliciteren. Het tweede is het veranderen van de geografische foodprint: we werkten in het begin van het partnership vooral in landen waar we zelf niet actief waren, nu richten we ons meer op landen zoals Montenegro en Kosovo die dichter tegen ons Europese activiteiten zitten.’ Hoe beleg jij deze activiteiten in de ING organisatie? Léon: ‘Het is bij een partnership, zoals met Unicef, vooral belangrijk om een strategische klik te hebben, die zo dicht mogelijk tegen de purpose van ons bedrijf ligt.’ Zouden dit soort vormen van partnerships een instrument kunnen zijn om een nieuwe generatie jonge medewerkers geïnspireerd te krijgen? Léon: ‘Jazeker, we zitten hier bijvoorbeeld interne sociale media voor in. Mensen die naar projecten gaan maken bijvoorbeeld vlogs of er wordt een zelfs virtual reality ervaring gemaakt. Het inzetten van innovatieve technieken en media is een goede manier om onze buitenlandse projecten bij onze medewerkers te krijgen. We kunnen natuurlijk niet met al onze 50.000 collega’s naar deze projecten toe.’ Over de samenwerkingUnicef gelooft sterk in de kracht van partnership en werkt daarom nauw samen met het bedrijfsleven, bijvoorbeeld met ING. Voor 7 Ditches TV ging Ronnie Overgoor in gesprek met Léon Wijnands, Global Head of Sustainability bij deze bank.

Het vervangen van het huidige pensioenstelsel staat al enige tijd op de politieke agenda. Heeft de arbeidsmarkt – met het toenemende aantal ZZP’ers en ‘beroepswisselaars’ – het pensioenstelsel volledig ingehaald of mogen we onze pensioenvoorziening nog steeds terecht als één van de beste ter wereld beschouwen? Specialist Erik Lutjens (pensioenrecht advocaat bij DLA Piper en hoogleraar pensioenrecht aan de Vrije Universiteit) aan het woord.  Waarom wil men het stelsel aanpassen? Lutjens: ‘De discussie in ontstaan na de financiële crisis in 2008. Toen bleek dat pensioenen voor werknemers minder zeker waren dan men altijd dacht. Omdat een aantal pensioenfondsen, doordat het vermogen daalden, in onder-dekking kwamen en tekorten kregen. De dreiging ontstond dat pensioenen gekort moesten worden en in een aantal gevallen is dit ook gebeurd voor zowel werknemers als pensioengerechtigden. Dat heeft de discussie op gang gebracht of dit stelsel nog wel houdbaar was.’ Lage renteDe lage rente van pensioenfondsen wordt een sluipmoordenaar genoemd. Hoe lang mag die lage rentestand duren voor het systeem om zeep wordt geholpen? Lutjens: ‘Vanwege de regels over de financiële opzet, is die lage rente heel zorgwekkend. Al jarenlang is die rente erg laag, dat heeft een beweging op gang gebracht. Men vraagt zich af of in 2020 – een magisch jaartal in dit verband – de pensioenen opnieuw gekort moeten worden door een aantal pensioenfondsen, omdat ze vanwege die lage rente onvoldoende dekking hebben. Óf de rente moet stijgen óf je moet aan de andere kant van de balans iets anders gaan doen.’ SolidariteitWelke redenen worden genoemd om het stelsel flink aan te pakken? Lutjens: ‘Het pensioenstelsel sluit niet meer bij veranderende arbeidsmarkt aan en de doorsneepremie - het specifieke fenomeen in Nederland - zou oneerlijk zijn voor jongeren. Ons stelsel is altijd opgebouwd als een collectief op solidariteit gebaseerd stelsel waarin je risico’s deelt: iedereen heeft gelijke kansen. (…) In de basis is het heel eenvoudig, je betaalt premie, het wordt zorgvuldig belegd en er is goed toezicht.’  Stabiele fundamentenWe hoppen massaal van job naar job, het groeiende aantal ZZP’ers, de levensverwachting: wat zijn de belangrijkste externe factoren die de hervorming van het pensioenstelsel beïnvloeden? Lutjens: ‘Er zijn een aantal factoren die relevant zijn voor het pensioenstelsel, maar de vraag die zich opdringt is: moeten we de fundamenten wijzigen of moet je het bouwwerk laten staan en renoveren? Misschien kun je er voor zelfstandigen zelfs een gebouw naast zetten.’  Maatschappelijke discussieToch is er veel onvrede over het huidige stelsel en wordt er al jaren gesproken over herzieining. Lutjens: ‘Die discussie is heel belangrijk. Je hebt het over lange periodes en een belangrijke inkomensaspecten voor mensen. Dat er kritisch naar gekeken wordt is een belangrijke ontwikkeling. (…) Daar komt de steeds langere levensduurverwachting bij waardoor er steeds meer vermogen nodig is. Die combinatie van factoren is de aanleiding geweest voor een steeds bredere maatschappelijke discussie over het pensioenstelsel waar ook veranderingen op de arbeidsmarkt en in het leefpatroon en de aansluiting van het pensioenstelsel daarop treedt steeds meer op de voorgrond.’  Ben jij benieuwd naar de visie van Erik Lutjens op de herzieningen van het pensioenstelsel? Bekijk dan het hele interview!Deze video is tot stand gekomen in samenwerking met DLA Piper, één van de grootste zakelijke juridische dienstverleners wereldwijd.

Profile - Ze is over de hele wereld opgegroeid, maar woont sinds kort weer in Nederland. Met de hele familie brengt ze in het Afrikaanse Leshoto ‘schone’ kooktoestellen op de markt met hun bedrijf African Clean Energy, als gezonder alternatief voor koken op open vuur. Judith Walker wil het onderwerp op de agenda zetten: ‘Het is vaak een beetje genegeerd omdat het een moeilijk onderwerp is, een groot probleem. Energie wordt aangepakt maar als wij energie zeggen dan denkt men electriciteit. Dat is niet zo. Ik denk echt dat thermo energy, kook-energie, een heel belangrijk onderwerp is om over te praten.’Jaarlijks sterven er wereldwijd 4,3 miljoen mensen omdat ze ongezonde rook inademen door het koken op open vuur. De familie Walker, in Leshoto vanwege werk, zag dagelijks de rookwalm boven de huisjes en wilde hier iets tegen doen. Ze ontwikkelden de Ace1 Cookstove, waarbij maar een minimale hoeveelheid bio-brandstof nodig is en amper rook vrijkomt. Daarbij kan via zonne-energie een telefoon opgeladen worden, of een lamp branden. De fabriek in Leshoto verkoopt jaarlijks duizenden exemplaren, ook in Uganda en Cambodja zijn ze op de markt gebracht.BesparenHet kookstel kost 100 dollar, maar het bespaart volgens Walker zoveel dat het zichzelf snel terugverdient: ‘In Leshoto zie ik dat het gemiddeld, bij onze klanten tenminste, tussen de 25 en 90 dollar kost, per maand, voor kaarsen, mobiel opladen, brandstoffen, koken… Allemaal dingen die wij denken te kunnen vervangen voor bijna niks (...) Wij zoeken juist de klanten waar we lekker veel kunnen besparen. Ook qua tijd. Want iemand die vier uur per dag bezig is met hout sprokkelen, die tijd kunnen ze veel beter besteden aan school of werk of eigen business.’Klant, geen zielepietDie hoge prijs, is dat niet geld verdienen over de rug van de arme mensen? Walker ziet dat zeker niet zo: ‘Wij vinden het belangrijk dat ik hetzelfde respect voor jou als klant heb als voor iemand anders, of je nou arm of rijk bent. Voor mij is het belangrijker dat we op die manier mensen benaderen dan dat het een soort zielepietjes zijn die helemaal niks hebben. Dan begrijp je gewoon niet wat voor mensen dat zijn. Ze zijn trots, willen graag voor iets betalen als het maar goede kwaliteit is, verwachten goede service. En ook doordat ze op lange termijn afbetalen: als ik de juiste service, maintenance of brandstof niet breng dan houden ze op met betalen en is het aan mij om die service weer goed te doen.’

Profile - In het familiebedrijf stappen vergelijkt hij met het verkopen van je ziel aan de duivel: je krijgt ‘m nooit meer terug. Hij liet zich eens forceren om een missie te schrijven: ‘Leuke schoenen maken waar mensen blij van worden en ondertussen er als negende generatie ervoor zorgen dat we de boel niet naar de klote helpen.’ CEO Reynier van Bommel staat, met zijn twee broers, aan het hoofd van schoenenbedrijf Van Bommel: ‘Het geeft een drive om alles eruit te halen wat erin zit.’Het was niet vanzelfsprekend dat de broers het bedrijf nu leiden. Pa van Bommel hield thuis voor zijn kinderen de keuze vrij: ‘Mijn vader trok ‘s avonds altijd zijn pak uit en dan trok hij wat casual kleding aan en dan ging het nooit meer over de zaak. Dus wij wisten eigenlijk niet, en ik ook niet tot aan mijn studententijd, wat daar gebeurde in Moergestel. (...) Maar op het moment dat je erin zit… Misschien een beetje raar om te zeggen omdat ik er in zit, moet je twee keer zo hard werken om jezelf te bewijzen binnen dat bedrijf.’SamenwerkenDe jongste broer Pepijn is algemeen directeur en broer Floris is creatief directeur. De CEO vergelijkt het samenwerken met zijn broers met een relatie: ‘Je weet precies waar je elkaar kunt raken. Als je wat moe bent of een beetje gefrustreerd door je werk en je moet dan in een directieoverleg, wat we iedere twee weken hebben, uitleggen wat er aan de hand is en je weet dat een van de broers daar niet goed op gaat reageren dan kan het wel eens klappen. Maar over het algemeen versterken we elkaar.’Fabriek als marketingtoolZe verkopen zo’n 600.000 paar schoenen per jaar en hebben naast een aantal fabrieken in Portugal er ook nog een in Nederland. Daar blijven ze bewust voor kiezen: ‘Wij denken dat wij die schoenen in het buitenland beter kunnen laten maken als wij het zelf ook kunnen.’ Ook noemt Van Bommel het een marketingtool: ‘We zijn al bijna tien jaar bezig om ons bedrijf klaar te maken om rondleidingen te geven aan de consument.’ Als derde reden noemt de CEO werkgelegenheid: er worden per jaar nog zo’n 160.000 paar schoenen gemaakt.

Profile - Hij is van oorsprong journalist en heeft altijd veel met verhalen gehad. In zijn bedrijf Chief Storyteller valt alles voor hem samen: het maken van een verhaal en daarin bedrijven adviseren. Reinier Rombouts denkt dat het vertellen van een goed en ook persoonlijk verhaal zakelijke meerwaarde heeft: ‘Het probleem bij veel bedrijven of organisaties is vaak dat ze niet echt een verhaal vertellen, maar gewoon een boodschap zenden.’Zijn idee komt niet zomaar uit de lucht vallen. Hij schreef een boek over de kracht van het persoonlijke verhaal, gebaseerd op interviews met kopstukken uit het bedrijfsleven. Hij leerde dat al die mensen totaal verschillend zijn maar er was een gemene deler: ‘Ze durven zichzelf te zijn, durven ook hun fouten toe te geven, ze weten waar ze goed in zijn en waar ze niet goed in zijn. Ze durven hun eigen verhaal te vertellen en het op hun eigen manier te doen.’Goed verhaalVolgens Rombouts zit er commercieel belang in storytelling. Bijvoorbeeld omdat mensen steeds meer willen weten waar een organisatie voor staat, en er met een verhaal onderscheid van concurrenten mogelijk is: ‘Er wordt vaak gezegd: storytelling, da’s eigenlijk een slecht product maar dan komen ze met een mooi verhaal. Dat kan, maar daar geloof ik niet in, dat werkt niet. Je product, je dienst moet goed zijn en dan moet je ook een goed verhaal hebben.’Geloofwaardigheid‘Het is toch steeds belangrijker in deze tijd om ook zelf sturing te geven aan je eigen reputatie. Of je nu wilt of niet, over jouw merk, jouw bedrijf gaan verhalen de ronde. Als jij zelf nooit iets vertelt, dan doen anderen het wel. Nou, dan kun je het veel beter zelf doen. Wat wel handig is: je moet wel geloofwaardig zijn.’ Rombouts noemt als recent voorbeeld de leugen van Halbe Zijlstra: ‘Je liegt gewoon in de vorm van een mooi verhaal. Het komt altijd uit en vervolgens is al je geloofwaardigheid weg.’

Profile - Hij was negen jaar verantwoordelijk voor de consumentenafdeling van Eneco. Erik van Engelen (Directeur Consumenten Eneco) vindt het tijd om weer eens iets anders te gaan doen: ‘Eigenlijk kruipt mijn bloed nu waar het niet gaan kan. Ik heb zin om de transformatie die ik heb mogen doen bij Eneco, om die ergens anders te doen.’ In deze Profile een terugblik op zijn werk bij de energiemaatschappij. ‘Er wordt wel eens neerbuigend gedaan over de energiemarkt. Uiteindelijk is het topsport want je moet alle parameters van je marketingmix en daarbuiten goed hebben staan. Zelfs dan ben je nog niet zeker dat mensen bij je blijven. Het is een hele lastige markt.’Eneco zette betrekkelijk vroeg in op duurzaamheid, dit in plaats van te focussen op alleen lage prijzen. Van Engelen: ‘Als je echt gelooft in duurzaamheid dan kun je niet meegaan met korte termijn bewegingen zoals prijs.’ChaostheorieToen het bedrijf rigoreus overschakelde op agile werken voerde Van Engelen veel gesprekken om naar eigen zeggen ‘de nuchterheid terug te brengen’: ‘Dan zie je mensen die het systeem belangrijker maken dan de bedoeling erachter. Er is een mogelijk betere en snellere manier van samenwerking, die probeer je op te zoeken. Als er chaostheorie was bij ons, dan was die er op dat moment wel omdat mensen zeggen: ja maar dat kan toch niet meer, zo doen we het niet meer. Dat is een moment waarop je continu time-out moest doen, met z’n allen even de rust terug brengen.’TransitieVerandering is zijn drijfveer: ‘Je kunt mij bij het allermooiste merk neerzetten, als daar intrinsiek te weinig veranderingszin is of er hoeft niet veel veranderd te worden, dan gaat mijn hart daar minder van kloppen.’ Van Engelen tipt bedrijven in transitie om een heldere koers te varen en nuance te vinden: ‘Vermijd congressen af en toe, als het kan, of probeer die congressen op te zoeken waar je de nuance krijgt. Je krijgt allemaal hele prachtige zwart-wit uitspraken en als ik een ding geleerd heb: het is allemaal niet zwart-wit, alleen je moet wel hele dappere keuzes durven maken.’

Johan Renes is partner bij DLA Piper, Europees octrooi-gemachtigde en is gespecialiseerd in strategisch advies in de life sciences  en de biotech sector. In dit gesprek op 7 Ditches TV nuanceert hij de, in zijn ogen, met one-liners doorspekte discussies en politieke statements op het gebied van de prijs van geneesmiddelen: ‘Het is een ingewikkeld proces dat door het gebruik van oneliners en politieke statements over het algemeen nogal plat wordt geslagen.’Hoe komt de prijs van geneesmiddelen tot stand?‘In principe gaat het om het terugverdienen van investeringen die je moet doen. Het is de enorme fail rate waardoor de prijs zo hoog wordt.'Is geneesmiddelen ontwikkeling niet teveel een spel van ondernemers en investeerders geworden in plaats van wetenschap?Johan: ‘Lastige discussie, geneesmiddelen voor kleine groepen worden vaak ontwikkeld door kleinere bedrijven, een groot bedrijf kan een geneesmiddel met een markt minder dan 500 miljoen helemaal niet ontwikkelen. Ontwikkeling van een geneesmiddel duurt 8 tot 12 jaar, dat is een erg onzeker proces, zeker aan het begin van het proces is de kans dat het mislukt vele malen groter dan dat het lukt. Het hele proces heet dan ook derisken, je maakt steeds het risico van falen kleiner.Maar degene die aan het begin dat risico nemen moeten dus om dat te willen doen een hoog rendement halen.’ Maar waarom zou ik dat als ondernemer dan doen? Johan: ‘Er zijn ook gewoon mensen, ik ben zelf ook ooit als moleculair bioloog begonnen, die de drive hebben om mensen te genezen.Wat is de rol van andere spelers in dit domein, zoals de overheid en de zorgverzekeraars?Als overheid moet je kiezen: ga ik regels afspreken om auto's veiliger te maken die geld kosten, ga ik milieumaatregelen nemen, of ga ik geneesmiddelen vergoeden. Als zorgverzekeraar moet je ook kiezen, ga ik een patiënten groep van 100.000 vergoeden of ga ik een patiënten groep van 20.000 vergoeden?ReguleringJohan: ‘Ik denk niet dat je teveel kunt reguleren, het moet natuurlijk heel strikt, het moet veilig zijn, het moet werken, dus dat moet je wel goed toetsen, maar de termijnen die daarmee gepaard gaan, dat zou wat mij betreft wel wat korter mogen.’ Is dat bureaucratie? ‘Het is een belangrijk traject, er zitten liabilities aan als het niet goed gaat, dus dan wordt het vanzelf bureaucratie.’Symbool politiekJohan: ‘We hebben de discussie gehad over Orkambi, dat gaat over niet heel veel patiënten. Het is symboolpolitiek in de zin dat als ik korting moet bedingen op een medicijn van 120.000 euro maar het is maar voor duizend patiënten of ik beding 10% korting op een geneesmiddel dat veel goedkoper is, maar voor een miljoen patiënten, volgens mij is er dan meer te halen bij die miljoen patiënten en kan ik daaruit die Orkambi patiënten wel financieren.De rol van Nederland in het internationale speelveldJohan: ‘Dat vind ik een moeilijk onderwerp, we zijn natuurlijk een heel klein land. We kunnen in de wereld van het onderzoek natuurlijk een bijdrage leveren, we zijn een slim land, maar we moeten niet gaan denken dat wij als overheid het allemaal zelf gaan doen. Die kans is natuurlijk 0 met de onderzoeksgroepen en de middelen die we hebben in dit kleine landje.Is het gelijk verdeeld?Er gaan mensen dood van de honger of het gebrek aan drinkwater en hier hebben we het over geneesmiddelen voor ziektes voor een paar mensen. Johan: ‘Het geldt voor zoveel dingen op dit moment, de luchtvervuiling weet ook niet dat de grens met Polen en Duitsland ertussen zit, dus we moeten dit daadwerkelijk ook op wereld niveau aanpakken, want als je zo doorgaat bestaat er natuurlijk een kans dat er in allerlei landen om ons heen de geneesmiddelen wel te verkrijgen zijn en juist in Nederland niet. Dan wordt de positie van de Nederlandse patiënt zelfs binnen Europa slechter, dat vind ik een lastig te verkroppen verhaal.’Wat boeit jou zo in deze materie?Johan: ‘De ethiek, dat vind ik altijd een machtig boeiend onderwerp, zeker als je in de moleculaire biologie groot b