De Verwondering Podcast

Nadat de geliefde van pianiste Marietta Petkova overleed, kon ze maandenlang geen piano spelen.Tijdens haar jeugd in Bulgarije zag ze hoe haar grootvader elke dag een olielamp aanstak. Dezesimpele handeling van het ontsteken van het licht bleek een troostrijk ritueel tijdens de rouw.  Twee jaar geleden overleed de grote liefde van pianiste Marietta Petkova. Hij was musicus, componist en tonmeister. Een slopende longziekte ontnam hem de laatste drie jaar de adem. Het was traumatisch, maandenlang kon Petkova geen piano spelen. Tot ze besloot om al haar verdriet te kanaliseren en een single op te nemen met één van zijn composities: “als ik zijn stuk speel, voelt het of hij meeluistert. Hij zit op mijn schouder, nog steeds.” Marietta Petkova werd geboren in Ruse, een stad aan de rivier de Donau in Bulgarije. Tijdens haar jeugd viel Bulgarije onder de invloedsfeer van het Sovjetregime. Naar de kerk gaan was daarom een gevaarlijke aangelegenheid. Gelukkig gaven haar grootouders de belangrijkste waarden en rituelen van de Russisch-Orthodoxe kerk aan haar door, zoals het aansteken van kaarsen, het bakken van paasbroden en het aanbidden van iconen. Op haar negentiende vertrok ze voor haar carrière naar Wenen en Canada, om uiteindelijk neer te strijken in Nederland.  Petkova gelooft dat je rouw ‘vloeibaar’ moet houden. Hiermee bedoelt ze dat het verdriet niet mag stollen, maar dat je je er steeds weer actief toe moet verhouden. Het geven van concerten is voor haar ook een vorm van rouwverwerking: “door mijn verdriet toe te laten ben ik niet alleen een performer die een kunstje doet, maar ben ik vooral mens. Dat wil ik meegeven aan de zaal.” 

Heb je een prangende levensvraag? Volgens Ashis Mathura weet je diep van binnen het antwoord al. Als pandit (hindoe-priester) ziet hij het als zijn taak om mensen hieraan te blijven herinneren. Hij leidt diensten bij de Shiv Mandir-gemeenschap in Rotterdam, en hij is daarnaast ook werkzaam als ict’er.  Ashis Mathura groeide op in Suriname. Als klein jongetje was hij onder de indruk van zijn grootvader, die als hindoe-priester mensen op kalme en oplettende wijze bijstond. Al op negenjarige leeftijd besloot Mathura daarom dat hij net zoals zijn opa priester wilde worden. Er begon een intensieve opleiding waarbij hij iedere dag les kreeg over geschriften, mantra’s en rituelen. Al op zijn veertiende was zijn opleiding voltooid en op zijn zestiende nam hij plaats in de interreligieuze raad van Suriname als vertegenwoordiger van het hindoeïsme.  Toen Mathura negentien was, vertrok hij naar Nederland om in Delft Technische Informatica te gaan studeren. Het was een verwarrende tijd. Hij voelde zich niet thuis in Nederland en kon maar moeilijk acclimatiseren. Hij miste zijn familie en zijn studiegenoten moesten niks hebben van spiritualiteit. Pas toen hij zich ook in Nederland weer meer ging richten op zijn panditschap, leerde hij dat zijn ware thuis zich in hemzelf bevindt: “Ik ben nooit alleen. Waar ik ben, daar is ook mijn familie.” In zijn rol als pandit bleek al snel dat mensen het liefst met hem wilden praten over hun levensvragen. Ashis ontdekte dat mensen het antwoord op veel vragen vaak al in zich dragen. Hij hoeft hen daar alleen maar aan te herinneren: “Eigenlijk help ik mensen niet. Een mens kan alleen zichzelf helpen. Op het moment dat iemand beseft dat hij of zij die macht zelf heeft, dan heb je al gedaan wat je moest doen.” Ook wil hij mensen meegeven dat ze volledig zichzelf mogen zijn. Sterker nog, jezelf zijn is een plicht: “In strijd leven met jezelf is het ergste wat je kunt doen.”

De mysterieuze kunstenares Ans Markus werd beroemd met haar schilderijen van vrouwen in windsels. De windsels staan symbool voor veiligheid en geborgenheid, maar ook voor het verbergen van wie je echt bent. Dat laatste heeft Ans lang gedaan. Haar eerste man mishandelde haar, waardoor ze zeer onzeker werd. ‘Als ik langs een terras vol mensen kwam dacht ik: kan ik niet ergens achterlangs lopen? Ik had geen eigenwaarde.’  Op haar dertigste – als alleenstaande moeder – ontdekte Ans dat ze groot talent had voor schilderen. De schilderkunst hielp Ans om zichzelf te worden, en haar moeilijke verleden achter zich te laten. ‘Ik heb de windsels letterlijk en figuurlijk van me af geschilderd’. Tot haar grote vreugde merkte Ans bovendien dat ze niet alleen was. Veel vrouwen herkenden zichzelf in haar werk en haar verhaal. Ans werd een aantal jaren geleden ziek, ze kreeg kanker. Inmiddels gaat het beter met haar. Ondanks alles wat ze heeft meegemaakt, is Ans vooral dankbaar. Ze kijkt met mildheid terug op alles wat op haar pad is gekomen, zelfs op haar eerste echtgenoot. ‘Hij had zelf ook geen eigenwaarde, daardoor moest hij anderen wat aandoen. Ik heb nu medelijden met hem.’  Jezus is voor Ans een inspiratiebron. Ze bewondert hem om zijn open blik naar de medemens. ‘Die openheid, daar kunnen we allemaal wat van leren.’ 

Wat is gezondheid precies? Die vraag houdt oud-huisarts Machteld Huber al een leven lang bezig. Door te luisteren naar haar lichaam concludeert Huber dat gezondheid veel meer is dan de afwezigheid van ziekte: ‘Gezondheid is het vermogen om met het leven om te gaan’. Als jonge huisarts zag Machteld Huber dat veel collega’s naar hun patiënten keken als een monteur naar een auto: er moet een onderdeel gerepareerd worden en dan doet de auto het weer. De laboratoriumwaarden waren niet zelden belangrijker dan daadwerkelijk kijken naar de patiënt. ‘Ik vond dat zo schokkend. Zo wil ik niet worden’, dacht Huber. Het was het begin van haar levenslange strijd voor een bredere opvatting van gezondheid. Gezondheid gaat volgens Huber over ons gehele welbevinden op allerlei vlakken, niet alleen fysiek. Toen Huber meerdere keren zelf ziek werd, merkte ze hoezeer haar fysieke gezondheid verbonden is met haar psyche. Ze ervoer dat haar lijf haar iets wilde leren, bijvoorbeeld over het verwerken van de moeilijkheden uit haar jeugd. ‘Toen ik daarmee aan de slag ging, genas ook mijn lichaam’. Ze ontwikkelde een nieuwe visie, die ook internationaal steeds bekender wordt: de positieve gezondheid. Een belangrijk onderdeel van die visie is zingeving. Ieder mens heeft volgens Huber een innerlijke kern, met de diepste gevoelens en verlangens. Het is de kunst om erachter te komen wat die kern precies is. ‘Wat geeft me ten diepste vervulling? Het bijzondere is: wanneer je jezelf die vraag stelt en ernaar handelt, komen er ook dingen naar je toe. Dan gaat het leven met je dansen.’

De functie van buurtpastor in één van de armste wijken in Nederland is Bettelies Westerbeek op het lijf geschreven. Hier bouwde ze een gemeenschap op waar iedereen die het moeilijk heeft een toevluchtsoord vindt.In één van de armste wijken van Nederland werkt Bettelies Westerbeek. Deze onvermoeibare buurtpastor bouwde in de wijk Moerwijk in Den Haag uit het niets een gemeenschap. Deze ‘huis-tuin-en-keukenkerk’ biedt naast geestelijk voedsel ook vooral praktische hulp, met een weggeefwinkel, een voedselbank en een moestuin. Schuldenproblematiek, armoede, lage levensverwachting: in de wijk Moerwijk in Den Haag is het leven niet altijd makkelijk. Toch wist Bettelies Westerbeek meteen dat ze er aan de slag moest gaan. De Protestantse Kerk in Nederland richtte een aantal jaar geleden een pioniersplek op in de wijk, met een vacature voor buurtpastor.

Journalist en schrijver Babah Tarawally noemt zich een zebra. Hij heeft twee culturen in zich verenigd: de wij-cultuur van zijn jeugd in zijn moederland Sierra Leone en de ik-cultuur van Nederland.  In de jaren negentig kwam hij naar Nederland, op de vlucht voor oorlog. Babah droeg een enorme verantwoordelijkheid: zijn vader had hem uitgekozen om de familielijn in het buitenland voort te zetten. Hij kwam in Drachten terecht, waar hij zich aansloot bij de lokale voetbalclub en de kerk. Hij wilde zo goed mogelijk de Nederlanders leren kennen. “Als je in een land komt waar mensen op één been lopen, moet je niet meteen op twee benen gaan lopen.” Nu probeert Babah de wij-cultuur van zijn moederland – waarvan de kern de ubuntu-filosofie is – in Nederland te introduceren. Alles draait daarbij om de gemeenschap, zelfs de ongeborenen en de doden doen ertoe. Tegelijkertijd ziet hij ook de gevaren van de wij-cultuur: een wereld waarin het individu ondergeschikt is aan het collectief, vervalt al gauw in kuddegedrag. Bovendien bewondert Babah ook zijn nieuwe vaderland, omdat hij in Nederland de kans krijgt om zichzelf ten volle te ontwikkelen. En dat zorgt er weer voor dat de samenleving als geheel sterker wordt.

Els Thissen was een onverschrokken politieagent in Amsterdam. Ze streed tegen onrecht en was niet bang om daarbij persoonlijke risico's te nemen. Ze verliet na een aantal jaar het politiekorps, omdat haar seksuele geaardheid er niet werd geaccepteerd. Er volgde een lange zoektocht naar geluk, met wisselend succes. Tot Els op een dag in een boekhandel in het boek Een cursus in wonderen bladerde. Het boek - dat gevuld is met levenslessen - doorkliefde alle illusies die Els tot dat moment koesterde. Ons wezen is liefde, weet Els nu. In cursussen en trainingen leert ze anderen wat dat betekent.

Karim Amghar werd bekend door de documentaireserie ‘Karim pakt zijn kans’, over kansenongelijkheid en diversiteit in het onderwijs. Aan deze reeks ligt een persoonlijk verhaal ten grondslag: Karim kreeg in groep 8 een te laag schooladvies, waardoor hij al zijn motivatie kwijtraakte. Hij radicaliseerde en kwam in het criminele circuit terecht. Toen hij de kans kreeg om naar het hbo te gaan greep hij die met beide handen, waarna hij helemaal opbloeide en zich eindelijk gezien voelde. Nu geeft hij zelf het vak ‘burgerschap’ op het mbo, waar hij de potentie van zijn studenten altijd hoopt te zien. Karim is een gelovig mens, maar hij vindt het spannend om er openlijk voor uit te komen. Hij merkt dat mensen nog steeds vooroordelen hebben over moslims en hem in een hokje stoppen. Tóch licht hij zijn band met de Schepper graag toe. Dit doet hij aan de hand van een overlevering van de profeet Mohammed.

De nieuwjaarswijze!

 Toen emeritus-hoogleraar Peter Nissen voor het eerst in de ogen van zijn kleinzoon keek had hij een bijzondere ervaring: “in de ogen van een kind kijkt God ons aan.” Dit heeft voor hem alles te maken met de betekenis van kerst: het Christuskind is kwetsbaar en heeft nog niks gepresteerd in de wereld, tóch heeft God hem lief. Volgens Nissen geldt dit voor ieder mens. Peter heeft een bijzondere weg afgelegd. Twaalf jaar geleden keerde hij de katholieke kerk van zijn jeugd de rug toe. De vernieuwingen waar hij vurig op hoopte bleven uit: hij zocht zijn heil in de Remonstrantse Broederschap, waar hij zich met een zekere vechtersmentaliteit inzette als predikant. Tijdens corona veranderde er iets bij Peter: hij maakte dagelijks wandelingen en kreeg oog voor de schoonheid van de natuur. Hij werd milder. Hij voelde ineens een gemis en kreeg heimwee naar de katholieke kerk van zijn jeugd. Pasen 2022 kwam hij thuis: terug in de moederschoot. “Ik had het gevoel dat ik een vreemd pak aan had getrokken, nu ben ik weer thuis en kan ik mijn eigen sloffen aan.”