De Verwondering Podcast

Totaal onvoorbereid ontmoeten Jurjen en Annemiek elkaar in de boshut.

Ter herinnering....

Op Eerste Paasdag overleed theoloog en dichter Huub Oosterhuis op 89-jarige leeftijd. In 2016 was hij te gast in De verwondering, op zondag 16 april wordt deze aflevering herhaald. Op paasmorgen sprak Huub Oosterhuis met Annemiek Schrijver over de betekenis van het paasverhaal en de thematiek van lijden en opstanding. 'Met Pasen vertel je elkaar dat het de dag is om opnieuw te beginnen. Je spreekt af dat je de hoop niet laat varen.' Huub Oosterhuis zag kerken als broodnodige huizen van vertroosting. Zijn boodschap was dan ook: 'Houd elkaar vast, zoek elkaar op. Zorg dat je een plek vindt waar je bemoedigd wordt en vertroosting vindt.' Sinds de jaren zestig maakte Oosterhuis naam als dichter en Bijbeluitlegger die de Bijbelse boodschap op hedendaagse wijze probeerde te vertolken. Zijn werk had grote invloed op de vernieuwing van de liturgie in de Rooms-Katholieke Kerk. Zijn poëtische oeuvre varieerde van psalmbewerkingen tot politieke protestliederen, mystiek getinte gezangen en vaak zeer persoonlijke 'vrije poëzie'. Zijn liederen stonden op het repertoire van veel parochies en kerken. Oosterhuis was sinds 1965 voorganger in de in 1960 opgerichte Amsterdamse Studentenekklesia, die een alternatief in de volkstaal wilde bieden voor de Latijnse mis. De RK-Kerk verstootte hem in 1970 als priester toen hij na zijn huwelijk in diensten van de ekklesia bleef voorgaan. Een jaar eerder was hij wegens zijn afwijzing van het verplichte celibaat uit de jezuïetenorde gezet. Om het debat over politiek en cultuur te stimuleren, richtte de in 1933 geboren Amsterdammer Oosterhuis in 1972 het centrum De Populier op, dat begin jaren tachtig overging in het politiek centrum De Balie. In 1990 stichtte hij het centrum voor religie, politiek en cultuur De Rode Hoed. Hij was daar van 1991 tot 1998 directeur.

Econoom Paul Schenderling pleit voor een radicale ommezwaai in ons denken, van groei naar leven van genoeg. Die ommezwaai is noodzakelijk om onze wereld leefbaar te houden. Samen met presentator Annemiek Schrijver luistert Paul naar een fragment van Martin Luther King, zijn grote held. Daarin vertelt King hoe hij op het donkerste moment in zijn leven een innerlijke stem hoorde, die hem opriep om door te strijden voor rechtvaardigheid en waarheid. “In de hele Bijbel wordt dit voorzegd: Mensen die open staan en kwetsbaar durven zijn, zullen geholpen worden”, aldus Paul.  Dat is ook waar Pasen voor Paul over gaat. “Pasen wordt ons geschonken. Het is het initiatief van God voor een nieuw leven. We moeten ons leven durven verliezen om dat geschenk te aanvaarden.”

Toen Jan Verduijn zijn vrouw verloor aan borstkanker, kwam hij in een duistere periode terecht. Zijn redding kwam uit een verrassende hoek: de helende werking van de adem.Jan Verduijn verloor zijn vrouw Merel zeven jaar geleden aan borstkanker. De slopende ziekte en Merels overlijden waren traumatisch. Er begon een duistere periode waarin hij worstelde met alcohol en de zinloosheid van het leven. Waar hij voorheen kon putten uit zijn geloof, was hij nu ook het vertrouwen in God volledig kwijt.  Zijn redding kwam uit een verrassende hoek: de helende werking van de adem. Tijdens rouwbegeleiding leerde hij dat zijn ademhaling hem altijd iets te vertellen heeft: “Je adem is de link tussen lichaam, hart en ziel. Als je adem stokt, stokt er ook iets in die verbinding.” Ook ontdekte hij het belang van de adem in de christelijke traditie. Zo staat het Hebreeuwse woord ruach zowel voor de levensadem als voor Gods aanwezigheid. Inmiddels heeft Verduijn een nieuwe vriendin en een zoontje van anderhalf: "Als ik terugkijk, lijkt het wel een heel nieuw leven. Toch probeer ik ook mijn jaren met Merel niet los te laten. Het heeft me gevormd." Met zijn spirituele centrum ‘Op Adem’ helpt Jan nu andere mensen te groeien in vertrouwen en rust, met de ademhaling als uitgangspunt.

De langgekoesterde pelgrimstocht van theatermaker Marjon Moed zette haar aan het denken over het belang van christelijke rituelen. Inmiddels is haar godsbeeld flink veranderd. Marjon Moed ziet het leven als een pelgrimage. Als programma- en theatermaker loopt ze met onderzoekende blik door het leven, waarbij ze droomt van de dag dat alles goed komt. Zo ging ze tijdens de coronacrisis aan de slag als buddy op de corona-ic. Hier hielp ze het medisch personeel met alles waarvoor je geen medische kennis nodig had, zoals eten rondbrengen en bezoek ontvangen. Het team bestond vooral uit corona-werklozen, zoals horecapersoneel, stewardessen en mensen uit de culturele sector. Marjons creatieve kwaliteiten bleken hard nodig in de klinische ziekenhuisomgeving: “vaak wordt kunst gezien alsof het voor de leuk is, terwijl ik denk dat het ons juist op de been houdt.” Marjon maakte ook letterlijk een pelgrimage.  Ze ging vorig jaar te voet naar Santiago de Compostella: een langgekoesterde droom. Tijdens de tocht leerde ze veel over zichzelf en het leven, waarbij ze alles op haar reis steeds als metafoor zag: “iedereen deelde daar zijn eten met elkaar. Maar als je je banaan deelt, betekent het ook dat je een stuk houdt voor jezelf. Dat inzicht heeft me zoveel verlichting gegeven!”

Een tussendoortje van Annemiek.

Schrijfster Susan Smit voelt dat ze een taak heeft in dit leven: ze wil de kennis van oude natuurreligies terugbrengen in de samenleving.    Volgens Susan Smit zit de westerse wereld in een spirituele crisis. Veel mensen voelen zich niet meer verbonden met de natuur, en met het hogere. Die spirituele crisis is volgens Susan ook de oorzaak van andere problemen in de wereld, zoals de klimaatcrisis. Ze ziet het als haar taak om mensen erop te wijzen dat ze met alles en iedereen verbonden zijn: “Als we ons meer verbinden met ons diepste innerlijk, dan voelen we ons ook al veel meer verbonden met het grote geheel.” De oude, voorchristelijke natuurreligies bieden volgens Susan de sleutel tot die verbinding. Vrouwen die kennis van die religies bezaten werden vroeger veroordeeld als heks – een belangrijk thema in Susans boeken. Een aantal jaar geleden kwam Susan zelf als heks ‘uit de bezemkast’. Spreken en schrijven over mystiek en spiritualiteit gaat Susan steeds makkelijker af, maar het heeft een tijd geduurd voordat ze dat durfde. Ze noemt dat ‘brandstapelangst’, de angst om beschimpt te worden. Vrijheid en autonomie zijn belangrijke thema’s in het leven van Susan, ook al was het soms niet makkelijk om er alleen voor te staan. Haar jeugd was niet altijd makkelijk, en ook de scheiding van de vader van haar kinderen raakte haar diep. ‘Ik was bang om mijn kinderen kwijt te raken. Mijn hele systeem sloeg op hol, ook fysiek’.  Wanneer we de natuur goed observeren, kunnen we volgens Susan conclusies trekken over ons eigen leven. Bijvoorbeeld wanneer we kijken naar de cycli van de maan: van wassende maan, naar volle maan, naar afnemende maan en uiteindelijk de donkere maan. ‘De afnemende maan, de fase van verval, van afbraak, dat hoort erbij, dat is ook een onderdeel van het bestaan’. 

Zomaar een levensvraag tussendoor.....

Presentatrice Sofie van den Enk zet binnenkort een bijzondere stap: ze wordt jodin. De rituelen en tradities geven haar houvast. Sofie vindt er ruimte voor de verwondering die ze als jong meisje al voelde. Soms slaat die verwondering om in vertwijfeling – depressie kan dan de kop op steken.Waarom zijn we hier? Wat is het heelal? Hoe is alles begonnen? Die grote vragen hielden presentatrice Sofie van den Enk als klein meisje al bezig. Antwoorden waren er niet direct. Haar ouders hadden zich heel bewust van het christelijk geloof losgemaakt. Toch, wanneer de kleine Sofie met haar grootouders meeging naar de kerk, vond ze het er fijn. In haar studietijd ging Sofie haar hang naar het christendom verder onderzoeken, maar met weinig succes. Ze kreeg meerdere ‘zijnsdepressies’, die verband houden met haar melancholische aanleg. Ze verwondert zich over de grootsheid van het bestaan, maar die grootsheid – en leegte? - kan haar juist ook naar de keel grijpen. Dat nare gevoel mag er niet zijn. ‘Depressie is als een verslaving. Er is een heleboel narigheid te voelen, en je durft er gewoon niet aan’. De ambitieuze Sofie ging uiteindelijk aan de slag in de televisiewereld. Met succes, maar ze stuitte ook op de harde kant van het televisievak: hoe goed je het ook doet, je kunt zo weer aan de kant worden geschoven. Binnenkort zet Sofie een belangrijke nieuwe stap in haar zoektocht naar zin. Ze wordt jodin. Het uitvoeren van de tradities en rituelen geven haar een vorm van houvast in die grote, ontembare wereld. Wie God precies is, blijft in het joodse geloof vooral een mysterie. Juist dat werkt goed voor Sofie. ‘Bij het woord God ontstaan direct allerlei beelden. Maar een woord als de Eeuwige, daarin zit veel meer ruimte voor verwondering, voor mysterie’.