De Nieuwe Wereld

Arnoud Boot, hoogleraar in ondernemingsfinanciering en financiële  markten, in gesprek met Paul van Liempt over Eurobonds, de acute  financiële problemen van de EU en de stabiliteit van de EU. Wat staat er allemaal op het spel?

In dit speciale interview in tijden van coronacrisis gaat Paul van  Liempt in gesprek met Harald Benink. Benink is hoogleraar Banking &  Finance aan de Tilburg University.   “De crisis met Italië gaat veel verder in termen van potentiële  economische impact dan de coronacrisis”, stelt Benink. We zullen Italië  te hulp moeten staan en ze proberen te laten hervormen via straffen. Als  je niets doet en je laat het escaleren, zal dit resulteren in enorme  financiële en politieke consequenties voor Nederland.   Volgens Benink onderschatten mensen als Wilders en Baudet dat een crisis  in het eurosysteem en het uiteenvallen van de euro buitengewoon  kostbaar is voor Nederland. “Als wij onze handen er vanaf trekken, dan  zal er geen sprake meer zijn van een Europese interne markt.” Het wordt  tijd voor politiek leiderschap en Italië door middel van hulp en  samenwerking tot hervormingen bewegen. Hoe dit er precies uitziet?  Benink vertelt het bij Voor de Ommekeer.

Ad Verbrugge in gesprek met Hans Biesheuvel (ONL) en ondernemer Marlies  Dekkers over de nood die corona veroorzaakt bij het MKB. De huidige  crisis zorgt voor veel onzekerheid, zeker bij ondernemers en  zelfstandigen. Volgens Biesheuvel en Dekkers is deze noodsituatie zelfs  ingrijpender dan die in 2008: de problemen zijn veel acuter. Wat zijn  volgens hen de grootste pijnpunten?   Biesheuvel en Dekkers pleiten beiden voor solidariteit bij bedrijven.  Enkel als men accepteert dat partijen fundamenteel met elkaar verknoopt  en wederzijds afhankelijk zijn, kan er een oplossing worden gevonden.  Sommige grote bedrijven, voornamelijk met een Angelsaksische  achtergrond, doen dit niet. Ze kiezen voor het eigenbelang, bijvoorbeeld  door eenzijdig te laten weten de huur niet te betalen. Vooral Dekkers  is hier zeer kritisch op: “Dat is echt asociaal gedrag. Dit moeten we  met elkaar oplossen, anders komen we er niet uit.” Gelukkig is er bij  veel bedrijven in Nederland wel de neiging tot coöperatie.   Maar zelfs als iedereen z’n schouders eronder zet, is het duidelijk dat  er heel snel heel veel moet gebeuren. Het bedrijfsleven kijkt hierbij  naar de overheid. Dekkers benadrukt dat de huidige maatregelen goed  zijn, maar dat vanuit het ministerie van Financiën ook richtlijnen nodig  zijn om liquiditeitsinjecties te geven. Dit kan niet op de traditionele  manier, omdat er van alle kanten te veel onzekerheid is en banken geen  inschatting van de risico’s kunnen maken. Biesheuvel stelt een model van  ‘triagetenten’ voor, plekken door het land waar een groep ex-bankiers  adviezen geven voor passende financiële ondersteuning. “Snel diagnoses  stellen, procedures versoepelen, en zorgen dat de staat een forse  garantie geeft op de overbruggingskredieten. Dit is de komende maanden  hard nodig.” Gebeurt dit niet? Dan gaan veel kerngezonde bedrijven op  korte termijn ten onder.

Ad Verbrugge in gesprek met Kees de Kort over de economische gevolgen van de coronacrisis en de sterftecijfers op IC's. Sinds twee weken zijn ingrijpende maatregelen genomen om de verspreiding  van het coronavirus tegen te gaan. Kinderen gaan niet naar school,  horeca zijn dicht en iedereen dient overal anderhalve meter afstand te  houden. Volgens De Kort wegen deze maatregelen niet op tegen de  gigantische consequenties die dit zal hebben voor de economie, het  sociale leven en de andere zorg. Bovendien wordt over deze gevolgen te  weinig nagedacht.   Het kabinetsbeleid is erop gericht om genoeg intensive care bedden  beschikbaar te houden voor de mensen die dit nodig hebben door  besmetting met het coronavirus. Dit lijkt vooralsnog te lukken, maar De  Kort stelt dat 80% van de patiënten die op de ic-afdeling van een  ziekenhuis belandt, overlijdt (zie hieronder voor meer over deze  cijfers). Dat betekent dat het land in een lockdown zit, terwijl slechts  een zeer kleine groep zieken gered kan worden. “Het offer dat van  Nederland gevraagd wordt in termen van economie, zorg en gezinssituaties  staat niet in verhouding tot de mogelijkheid voor iedereen die dat  nodig heeft om op de intensive care te komen. Dat verband is helemaal  weg.” Het huidige beleid is op termijn onhoudbaar.  Volgens De Kort is het kwestie van tijd voordat andere groepen, zoals  zzp’ers en het mkb, zich gaan mengen in het debat. Zij zijn de grootste  slachtoffers, maar beslissen nu niet mee met wat er gebeurt. De Kort  voorspelt dat binnenkort de schade van de maatregelen zo groot zullen  zijn, dat de aandacht zal verschuiven van de zorg, naar de economische  en sociale problemen die hier het gevolg van zijn.    Hoe zit het daarnaast met de sterftecijfers op IC's tijdens deze  coronacrisis? Kees de Kort vertelt in dit gesprek met Ad Verbrugge dat  de overlevingskansen van 70-plussers op IC's volgens hem erg laag zijn.  Verbrugge is kritisch. Op verzoek van Verbrugge heeft De Kort het  bronmateriaal meegenomen waarop hij zijn bewering baseert dat 80% van de  patiënten op de IC komt te overlijden. We moeten immers voorzichtig  zijn met cijfers. Naar aanleiding van dit materiaal van Stichting NVIC  (https://stichting-nice.nl) merkt Verbrugge op dat de cijfers inderdaad  schokkend zijn, maar dat de verdeling zoals die uit de cumulatieve  grafiek van herstel- en sterfgevallen naar voren komt toch een wat  onhelder beeld geeft van de werkelijke verhouding.   Volgt uit deze grafiek noodzakelijkerwijs dat 80% van de op IC binnen  gekomen patiënten komt te overlijden? Volgens Verbrugge is nog onhelder  welke rol de tijdsfactor speelt in deze grafiek. Deze gegevens zeggen  niet wat de gemiddelde verblijfsduur op de IC is van een patiënt die  komt te overlijden en van een patiënt die herstelt. Als het overlijden  gemiddeld sneller plaatsvindt dan het herstel heeft de toename van het  totaal aantal Corona-patiënten tot gevolg dat een cumulatieve  vergelijking van sterf- en herstelgevallen nadelig vertekend raakt voor  wat betreft herstelkansen. Helaas is het omgekeerde ook mogelijk.   Dat de verschillende grafieken wel aanleiding geven tot een serieuze  reflectie op het gebruik van de IC-capaciteit mag duidelijk zijn. De  overlevingskansen van met name 70+ (vermoedelijk met onderliggend  lijden) is wel erg klein.

Ad Verbrugge gaat in gesprek met socioloog en filosoof Gabriel van den  Brink. Van den Brink schreef recent het boek ‘Ruw ontwaken uit de  neoliberale droom’, dat binnenkort uitkomt. Verbrugge mocht het al lezen  en bespreekt het boek met Van den Brink bij Voor de Ommekeer.   Hoe is Van den Brink bij dit boek gekomen? Hij voelt al langer een  onbehagen ten aanzien van de neoliberale maatschappij, maar dit  onbehagen behoorde nog tot de onderstroom. Ondanks dat de  maatschappelijke bovenlaag nog altijd moeite heeft dit onbehagen te  duiden, wordt het steeds meer zichtbaar en voelbaar. Het malieveld heeft  zelden zo vaak vol gestaan.   Neoliberalisme is volgens Van den Brink “liberalisme wat met behulp van  de staat aan de samenleving wordt opgelegd”. Hij beschrijft het als het  slechtste van twee werelden. Enerzijds het slechtste van de staat,  namelijk dwang, en anderzijds het slechtste van de markt, namelijk  elkaar concurreren ook wanneer dit niet nodig is. Het is tijd voor een  nieuwe vorm. Hoe moet deze eruit zien?   Van den Brink pleit voor ‘vrijwillige samenwerking’. Waarom zou dit  werken in Nederland? De mens is een gemeenschapswezen en ondanks dit  heersende denken zijn er de afgelopen twintig jaar veel initiatieven  zijn ontstaan die coöperatief zijn. De vraag is wel of dit genoeg wordt  gezien en juist beoordeeld door de politiek.

Maarten Huygen was redacteur hoger onderwijs bij het NRC. Hij schreef  een essay over de mode om kinderen zelf te laten bepalen wat ze moeten  leren. Ad Verbrugge en Huygen bespreken in dit interview waar dit  vandaan komt en welke gevolgen het heeft. Is er ook een middenweg  mogelijk?  Het idee dat een kind het beste zichzelf kan onderwijzen,  tegenovergesteld aan het traditionele idee dat je een kind moet  beschaven, “stamt al uit de negentiende eeuw”, aldus Huygen. In  verschillende landen is een dergelijke vorm van onderwijs ingevoerd. Zo  bespreekt Huygen de gevolgen voor het onderwijs in Amerika, Frankrijk en  andere Europese steden. Hoe is het in Nederland gesteld?  De kennisbasis is ontzettend belangrijk. “Je hebt kennis nodig om  creativiteit te kunnen ontplooien.” Ook leesproblemen komen voort uit  een gebrek eraan. Wat zou het verschil in leerprestaties tussen Westerse  en Aziatische studenten kunnen verklaren? Of het verschil tussen  jongens en meisjes?

Paul van Liempt in gesprek met Jan Korff de Gidts. De CO2-uitstoot in  Utrecht stijgt maar door. Daar moet wat aan gebeuren. Adviseur Jan Korff  de Gidts denkt voor de gemeente Utrecht na over alternatieve vormen van  mobiliteit. Zo probeert hij met de werkgroep 'Kracht van Utrecht' een  proeftuin op te zetten om het voor treinreizigers aantrekkelijker te  maken om met de fiets naar het station te komen. Dit ging niet altijd  zonder tegenslag. "Het beleid qua mobiliteit is in Nederland sterk  verkokerd en niet altijd adequaat." Budgetten worden vaak niet op goede  wijze aangewend. Hoe moet het dan wel? Wie moeten de koplopers zijn op  het gebied van mobiliteit?

Ad Verbrugge gaat in gesprek met ‘vrijgevestigd intellectueel’ Eelco  Runia. Runia heeft de universiteit twee jaar geleden gedag gezegd om de  crisis van de moderne universiteit te beschrijven. Dit resulteerde in  het boek ‘Genadezesjes’. Waarom vergelijkt hij de moderne universiteit  met een fastfoodketen?  In een achttal brieven schetst Runia vanuit zijn eigen ervaring tot wat  de moderne universiteit is verworden. In dit gesprek bespreken Runia en  Verbrugge als (oud-)universitaire docenten hun ervaring en visie.   “De universiteit is 'verschoolst', er worden nauwelijks academische  vaardigheden gedoceerd en het onderwijs wordt in hapklare brokken door  de docenten uitgediend.” Volgens Runia moet de politiek en de  samenleving zich afvragen waar een universiteit voor moet dienen. Het is  volgens Runia nu zo dat de universiteit in hoge mate hoger  beroepsonderwijs is. Hoe zou de universiteit er volgens Runia wel uit  moeten zien? Wat is de weg daar naartoe?

Paul van Liempt gaat in gesprek met Frank Wieland, oud-rechter die sinds  de levenslange veroordeling van Holleeder met pensioen is. Ze spreken  over de huidige toestand van onze rechtsstaat en het kritische rapport  van de visitatiecommissie. Is het tijd voor een ommekeer?  Wieland is kritisch en neemt geen blad voor de mond. De gehele breedte  van het rechtssysteem is onderwerp van discussie en er moet iets  gebeuren: “Het duurt tussen de 9 en 12 maanden voordat een zaak door de  rechtbank wordt behandeld, na het plegen van een feit. Als je in hoger  beroep gaat, komt er nog eens anderhalf jaar bij.” Waar ligt het  probleem? Het is volgens Wieland onder meer een geldkwestie. Des te meer  vindt hij het onbegrijpelijk dat er 200 miljoen, mede in handen van de  Raad voor de rechtspraak, verdwenen is aan een mislukt project. Vindt  Wieland de kritiek van een gebrek aan zelfreflectie bij rechters  terecht? En functioneert het OM naar behoren? Wieland vertelt het bij  Voor de Ommekeer.

Paul van Liempt spreekt in dit gesprek met toparchitect Ron de Goeij  over de stad van de toekomst. Hoe ziet deze eruit en hoe zullen mensen  wonen?  De Goeij is ervan overtuigd dat de mens meer onthecht zal raken en  Nederland als een stad zal worden. Plekken als de Veluwe en het groene  hart zullen blijven, maar De Goeij wil hiermee aangeven dat de mens  minder aan een vaste plek in Nederland gehecht zal zijn. “De plek waar  je woont zal worden bepaald door wat je behoeften zijn op dat moment.”  Volgens de Goeij kunnen we deze beweging al waarnemen in de enorme groei  van flexkantoren in Nederland. Hij voorziet eenzelfde toekomst voor het  huis, oftewel een overgang naar ‘flexhuizen’.   Gaat de overheid mee in deze toekomstvisie? “De overheid heeft grote  moeite met deze boodschap”, aldus De Goeij. Er wordt over het algemeen  conservatief gereageerd. Dat komt volgens De Goeij ook omdat het voor  mensen moeilijk is de toekomst voor te stellen. Daarbij is De Goeij  ervan overtuigd dat er politieke belangen spelen om mensen in huizen te  krijgen. Waar hij precies op doelt? Die vraag stelt Van Liempt hem in  het volgende interview, later deze maand te zien bij Voor de Ommekeer.