De Nieuwe Wereld

Armin Cuijvers is Universitair Hoofddocent Europees recht (UL) en  spreekt met Paul van Liempt over de huidige stand van zaken van de  Brexit. Een van de weinige zekerheden is dat het Verenigd Koninkrijk  vanaf 31 januari formeel geen lid is van de Europese Unie. Wat volgt er  daarna?  Vanaf dat moment gaan we een transitieperiode in en verandert er nog  weinig. “Johnson heeft wettelijk laten vastleggen dat de  transitieperiode niet langer dan twee jaar mag duren.” Cuijvers verwacht  het niet, maar deze periode kan in theorie toch weer verlengd worden.  Daarnaast bespreken Van Liempt en Cuijvers de kosten, de mogelijkheid  tot het terugdraaien van de Brexit en de situaties van Schotland,  Ierland en Noord-Ierland.  Ook de huidige staat van ons politieke stelsel is onderwerp van  discussie. Waarom is er nog geen positief constructief verhaal dat  tegenover het populisme kan worden gezet? Zijn politieke partijen in  deze tijd nog wel houdbaar? Volgens Cuijvers is het tijd voor een  ommekeer. Gaat hij daar zelf voor zorgen?

Paul van Liempt gaat in gesprek met Edu van de Walle, oprichter van het  EuroCollege. Samen bespreken zij de staat van het reguliere onderwijs en  het verschil met de particuliere school van Van de Walle. Waarom is er  een noodzaak voor deze school?  “De tucht, orde en discipline zijn gaandeweg uit het onderwijs  verdwenen”, aldus Van de Walle. Hoe brengt hij dit terug op het  EuroCollege? Dit begint bij de intakegesprekken. Het moet vanaf het  begin duidelijk zijn dat je op het EuroCollege komt met een doel. Dit  doel wordt gekoppeld aan de dromen van de studenten die tijdens de  intakegesprekken naar voren komen. Vervolgens gebruiken we ‘Think and  Grow Rich’ van Napoleon Hill als leidraad, legt Van de Walle uit. Wat  schort er volgens hem in het reguliere onderwijs?  Een parlementair onderzoek zou een goede start zijn, volgens Van de  Walle. Maar het moet breder gezien worden: “Je moet kijken naar de  verantwoordelijkheid die je als maatschappij hebt naar de volgende  generatie ten aanzien van opleiden.” Het grote probleem is volgens Van  de Walle niet zozeer het lerarentekort, maar de onderliggende  mentaliteit en de opleiding van de docent. Hoe lost hij dit op en waarom  prefereert Van de Walle mannelijke leraren? Zie het bij Voor de  Ommekeer.

Marlies Dekkers en Saskia Noort bespreken hun fascinatie voor angst: “Ik  onderzoek gevoel wanneer ik het voel”, aldus Noort. Hoe verschilt de  uitwerking van angst op mannen en vrouwen? En vindt Noort dat de tijden  zijn veranderd sinds zij in 2014 in zomergasten zat?    De #MeToo-beweging heeft voor grote veranderingen gezorgd in de  perceptie van seksueel geweld, stelt Noort. “Als ik terugdenk aan dat  het mij gebeurde. Dat ik het niet vertelde, was toen het normaalste dat  je kon doen.” De verontwaardiging dat het nu wel wordt verteld is echter  nog steeds groot en er heerst nog steeds een gedachte dat je je als  vrouw zelf in de situatie hebt begeven. Ligt onze algemene sympathie bij  de slachtoffers of bij de daders? En hoe kijkt onze samenleving aan  tegen vrouwen met een mening? “Ik moet op mijn tenen lopen, steeds meer  eigenlijk.”

Jaap Koelewijn gaat in gesprek met Michiel van Eersel, specialist in  financieel recht. Van Eersel geeft een inkijkje hoe het is om bij grote  advocatenkantoren als De Brauw en Spigthoff te werken en waarom hij  uiteindelijk Holland Van Gijzen wilde verlaten. Kort gezegd: hij wilde  ondernemers helpen en het opnemen tegen de financiële toezichthouders.   Er is de laatste tijd veel gezegd over de rol van banken om witwassen  tegen te gaan. Hoe gaat dit in de praktijk volgens Van Eersel? “Het is  een dramatische bureaucratie en het helpt ook nog eens niet.” Deze  ‘over-bureaucratisering’ wordt breed waargenomen, zo ook in het  onderwijs en de medische wereld. De oorzaak is volgens Van Eersel dat we  elkaar niet meer vertrouwen. En het gevolg? Er ontstaat een parallelle  wereld: “Waar er gewerkt wordt op basis van blockchain, daar ben je de  financiële sector aan het ‘bypassen’”. Is dat dan de oplossing voor de  toekomst? Van Eersel heeft een ander voorstel.

Paul van Liempt in gesprek met Mayke van Keep, co-oprichter van De  Issuemakers, over haar boek Issuedenken. De maatschappij vraagt steeds  meer van bedrijven dat ze duidelijk maken hoe ze zich inzetten voor het  groter geheel. In Frankrijk zijn bedrijven bijvoorbeeld verplicht om  kenbaar te maken waartoe zij bestaan voor de Franse maatschappij. Het  belang hiervan komt niet alleen uit de hoek van consumenten. Ook  politici, waaronder premier Mark Rutte. verlangen van directeuren dat ze  zich uitspreken.  CEO’s van grote bedrijven gaan vooralsnog uiteenlopend om met deze vraag  naar de zin van hun bedrijf. Sommigen kiezen er expliciet voor zich uit  te spreken over maatschappelijke thema’s en doelen te formuleren over  de manier waarop hun onderneming hieraan gaat bijdragen. Het  recentelijke interview met Paul Polman is wat dat betreft een voorbeeld.   Toch gaat verandering nog langzaam en kiest niet iedere directeur voor  dit pad. Raden van bestuur zijn nog te vaak gesloten bolwerken, waarbij  het standaard devies luidt: Kom niet in de media. Samen met Paul van  Liempt bespreekt Mayke van Keep waar deze houding en angst voor de media  vandaan komt. Ligt het tekort alleen met directeuren of ook bij een  bepaalde manier van journalistiek? Komt de geslotenheid ook door  cynische journalisten? Wat moet er veranderen? Een levendig gesprek over  de dynamiek tussen communicatieafdelingen en journalisten bij  @Voor de Ommekeer TV  .

Joris Krijger is adviseur kunstmatige intelligentie en ethiek voor de  Volksbank en promovendus aan de Erasmus Universiteit. In gesprek met  David van Overbeek gaat hij in op wat zijn werk als adviseur precies  inhoudt: “Ik kijk naar hoe we ethiek kunnen gaan operationaliseren, een  plek kunnen geven in de organisatie.” Welke uitdagingen liggen er op dit  gebied?   Krijger neemt het begrip ‘eerlijkheid’ als voorbeeld. “Wiskundig gezien  kun je eerlijkheid op 21 manieren definiëren en dat zijn definities die  elkaar soms uitsluiten.” Welke vorm van eerlijkheid wil je meenemen en  welke niet? “Heel belangrijk hierbij is dat algoritmes niet onwenselijk  gaan discrimineren, onderscheid gaan maken dat je niet wil. Want, zo  stelt Krijger: “Wat een data scientist doet, is zoveel mogelijk  discrimineren.” Maar hoe doe je dit op een verantwoorde manier?    Verantwoordelijkheid ziet Krijger als de sleutel tot het heroveren van  vertrouwen in de financiële sector. “We verliezen onszelf al snel in  abstracties, in begrippen als verantwoordelijkheid en eerlijkheid, in  data science en in modellen.” Hoe zorgen we ervoor dat kwetsbare groepen  worden meegenomen en zij de onverantwoorde risico’s nemen ter  verantwoording worden geroepen?    Meer info: http://www.moral-agency.ai

Martin Pikaart is een van de oprichters van de vakbond AVV: Alternatief  voor Vakbond. “Het is ontstaan vanuit het idee dat vakbonden steeds  minder leden hebben, terwijl een CAO heel belangrijk is voor  werknemers." Met Paul van Liempt bespreekt hij de mogelijkheden van een  democratische vakbond, maar evalueren ze vooral het huidige  pensioenstelsel. Pikaart is naast pensioenstrateeg auteur van het boek  ‘De pensioenmythe’.  De grootste vooruitgang die is geboekt de afgelopen jaren is dat de  pensioenen hoog op de politieke agenda staan. “Vroeger mochten politici  zich niet bemoeien met de pensioenen, nu moeten ze er iets mee.” Dat  betekent tegelijkertijd dat er nog altijd weinig concrete vooruitgang is  geboekt. Is de onzekerheid terecht? Volgens Pikaart is deze zeker  terecht en moeten we af van het systeem ‘wie het eerst komt, wie het  eerst maalt’. Hoe kan het dat Henk Krol de discussie altijd weet te  draaien en met andere cijfers komt? “Er zijn altijd wel individuele  gevallen aan te wijzen, maar het gaat hier om een stelsel.” En waarom  vindt Pikaart dat minister Koolmees wel lef heeft getoond?

In haar boek ‘De ballen van de koopman’ doet Dorothee Sturkenboom  onderzoek naar de Nederlandse identiteit en mannelijkheid ten tijde van  de Republiek. In gesprek met Ad Verbrugge vertelt ze dat ze afkomstig is  vanuit genderstudies en een dergelijke analyse wilde doen. Dit bleek  echter een lastige opgave. “Mannelijkheid wordt als iets vaststaands en  vanzelfsprekends beschouwd, er is weinig onderzoek gedaan.” Waarom koos  ze toch voor dit onderwerp?  Sturkenboom vertelt dat ze altijd over onderwerpen wil schrijven die  raken aan een huidige maatschappelijke discussie. Bij aanvang van dit  onderzoek was het vooral gericht op ‘de Nederlandse identiteit’, maar de  blik spitste zich toe op mannelijkheid. Wat valt daarover te zeggen?  Sturkenboom kijkt in haar zoektocht onder meer naar wat het buitenland  over de (mannelijke) Nederlander zei: “Zelfbeelden ontstaan vaak in  reactie op anderen. Als zij iets negatiefs van jou vinden, ontstaat de  noodzakelijkheid er iets positiefs tegenover te stellen.” En wat blijkt?  Er heerste een beeld van een eerloze koopman en de vrouw die de broek aan had. 'Vrouwen waren zeer zichtbaar en dominant aanwezig in de handel  van de Republiek.” Ook het beeld van de Nederlandse koopman blijkt  echter ambigu te zijn.

“Er heeft een afwaardering plaatsgevonden van het beroep leraar”, aldus  Ton Bastings. In zijn publicatie ‘Meesters van papier’ onderzoekt  Bastings, zelf leraar Nederlands in het middelbaar beroepsonderwijs  (MBO), het veranderende imago van de leraar in de Nederlandse  romanliteratuur. In gesprek met Ad Verbrugge legt Bastings uit waarom  hij voor deze invalshoek heeft gekozen: “Het gaat om beeldvorming en de  positie van de leraar in de klas en in de school.” “De leraar bestaat  niet meer, het zijn nu coaches geworden.”  Met de intrede van de wet BIO (Beroepen in het Onderwijs) was er een  kader geschapen waarbinnen je de leraar kon beoordelen in de klas. De  eerste competentie was de interpersoonlijke competentie: “Dat wil zeggen  dat de leraar een onderwijsleerklimaat schept waarin de leerling zijn  eigen onderwijs vormt en inhoud geeft. Dus de leraar raakt buitenspel.”,  aldus Bastings. Van de klassieke driehoek zoals deze bestond,  leerling-leerstof-leraar, wordt de hoek van de leraar afgesneden. De  leerling komt centraal te staan en de leraar voelt zich geen leraar  meer. Het advies van Bastings? Zorg voor meer autonomie en minder  bureaucratie voor de leraar. Toch vreest hij voor een nieuwe generatie  van coaches voor de klas.

Kees de Kort is macro-econoom, Amerika-deskundige en klimaatscepticus.  Alledrie de onderwerpen passeren de revue in dit gesprek met Paul van  Liempt. Wat is de huidige stand van de economie en wanneer komt de  crisis? En wat vindt De Kort van Trump als president van Amerika? De  Kort is niet heel positief gestemd over de economie, maar aangaande het  klimaat is hij dat juist wel: Men gaat alleen maar uit van het slechtste  scenario. Hoe groot is de rol van de mens echt?  Niemand ontkent, volgens De Kort, dat de mens invloed heeft op het  klimaat. Maar hoe groot is die rol? Door wetenschappers wordt een  IPCC-rapport (Intergovernmental Panel on Climate Change) opgesteld  waarin verschillende scenario’s worden besproken. Vervolgens komt er  alleen aandacht voor het slechtste scenario en wordt er buitengewoon  veel geld uitgegeven aan beleid wat hierop gericht is. De wetenschap  houdt dit verhaal in stand: “Peer-review leidt tot een bevestiging van  dat wat er al is.” Wat is het verhaal dat volgens De Kort verteld moet  worden?