Polityka o historii

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: prof. Andrzej Friszke i prof. Rafał Wnuk analizują powstania w Polsce. W rozmowie wraca pytanie: czy powstania miały sens? Zastanawiamy się także, czy i jak tożsamość narodowa jest uwikłana w debatę o tym, „dlaczego powstanie było błędem”. Szczególne miejsce zajmują powstania narodowe w XIX w., w tym powstanie listopadowe i powstanie styczniowe. Historycy przypominają, jak wyglądała walka o wolność w realiach zaborów, które przypieczętowały upadek Polski, oraz jak te doświadczenia przekładają się na naród polski dzisiaj. Dlaczego walka o wolność to dla Polaków zbrojne powstania, bunty i nieposłuszeństwo obywatelskie? Do dziś pytamy, czy powstanie listopadowe mogło zakończyć się sukcesem albo czy powstanie warszawskie miało sens. Czy to adekwatne pytania z perspektywy historii – i jak myśleli o tym ówcześni powstańcy? Rozmowa obejmuje również XX w. i takie zagadnienia jak Solidarność i Sierpień ’80. Historia Solidarności jest ukazywana jako podręcznikowy przykład sprzeciwu, gdy rządziła władza komunistyczna w Polsce, a zarazem ważny punkt odniesienia dla tradycji powstańczej. Z profesorami Andrzejem Friszke i Rafałem Wnukiem rozmawia prof. Marcin Zaremba, Polityka o historii.

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: Artur Domosławski i Marcin Zaremba zastanawiają się, co się tak naprawdę dzieje w Wenezueli i czy Wenezuela 2025 może być rozumiana jako „Wenezuela bez planu” politycznego i gospodarczego. Czy to, co widzimy dziś w mediach, to historia upadku Wenezueli? Domosławski i Zaremba opisują atak na Wenezuelę, związany z tym narastający konflikt Wenezuela–USA i osadzają bieżące wydarzenia w kontekście historii ostatnich dekad, od czasów, gdy rządził Hugo Chávez, aż po epokę znaną jako „Wenezuela Maduro”. Stawiają też pytanie o to, kiedy i w jaki sposób rewolucja kubańska mogła przyczynić się do zmian w Wenezueli. Poruszamy w związku z tym tematy takie jak: ropa w Wenezueli, inflacja w Wenezueli, wynikające z niej protesty społeczne w Caracas, których symbolem jest Maria Corina Machado i przyznana jej Pokojowa Nagroda Nobla 2025. Czy korupcja, problemy z ropą i napięte kontakty z USA to przepis na biedę? W końcu: jak bogactwo zniszczyło Wenezuelę? Rozmowa obejmuje także szersze konteksty, takie jak Ameryka Łacińska, relacje USA–Kuba czy rola Marco Rubio w debacie amerykańskiej. Analizujemy, czy Nicolas Maduro schwytany przez rząd USA to punkt zwrotny w historii Wenezueli, czy raczej kolejny etap znanego kryzysu politycznego i gospodarczego. Z Arturem Domosławskim o najnowszej historii Wenezueli rozmawia Marcin Zaremba, Polityka o historii.

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” rozmawiamy o tym, jak w PRL wyglądało życie osób, o których mówi się nadal za mało, czyli kobiet. Gościem, który prowadzi nas przez ten temat, jest prof. Błażej Brzostek, autor książki „Życie codzienne kobiet w PRL-u”.
Na kobiety w PRL patrzymy zwykle przez pryzmat haseł propagandowych, jak m.in. znane „kobiety na traktory”. Ale jak tak naprawdę wyglądało ich życie codzienne w PRL, w której rzeczywistość to były kolejki do sklepów, brak towaru, konieczność radzenia sobie z wyzwaniami? Takie obrazki często przedstawiała Polska Kronika Filmowa.
 W rozmowie cofamy się o krok: spoglądamy, jak wyglądała Polska po wojnie, gdy często samotne kobiety musiały być bardzo zaradne. Emancypacja kobiet w Polsce była już wtedy mocno widoczna, jednak PRL, który propagował równość, dla kobiet jest czasem mocnego patriarchatu. Finansowa, werbalna i fizyczna przemoc wobec kobiet była zjawiskiem powszechnym, a jednocześnie niewidzialnym, bo w małżeństwie nienazywana przemocą, w miejscu pracy zamiatana pod dywan, w przestrzeni publicznej traktowana jako „ryzyko”, które kobieta powinna umieć przewidzieć i unikać.
Rozmawiamy także o tym, dlaczego kobiety w polityce tamtego czasu były tak mało widoczne. „Nikt się tym wtedy nie przejmował” – zauważa historyk. I właśnie ten brak zdziwienia, brak protestu, brak pytania o reprezentację najlepiej pokazuje, jak bardzo patriarchalne reguły przetrwały zmianę systemu. I po części trwają do dziś. Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia materiału. Z prof. Błażejem Brzostkiem rozmawia Agnieszka Krzemińska, Polityka o historii.

W pierwszym w 2026 r. odcinku wideokastu „Polityka o historii” prof. Małgorzata Kot z Wydziału Archeologii UW w rozmowie m.in. o tym, jak wyglądała historia ludzkości, życie w paleolicie i dlaczego wyginęli neandertalczycy. Homo sapiens długo żyli równolegle z innymi grupami, nazywanymi hominidami (do których należeli m.in. neandertalczycy). Dlaczego więc jako jedyni przetrwaliśmy do czasów dzisiejszych? Jak powstali ludzie współcześni? Paleolit coraz trudniej opisać jedną „wielką narracją”. Zamiast niej powstają mikrohistorie: opowieści o konkretnych miejscach, jaskiniach i epizodach osadniczych. W rozmowie także: czy ludzie paleolitu myśleli historycznie? Różnice neandertalczyk vs homo sapiens oraz podobieństwa między nimi. Krzyżowanie się z neandertalczykami pozwoliło homo sapiens przetrwać w zimnej Europie, choć byli przyzwyczajeni do warunków z kontynentu afrykańskiego. Jednocześnie neandertalczycy krzyżowali się z innymi grupami. Kim byli denisowanie, co oznacza populacja widmo i w jaki sposób śladów DNA denisowian szuka prof. Kot? Z prof. Małgorzatą Kot rozmawia Agnieszka Krzemińska, Polityka o historii.

Gościem jest prof. Robert Wiśniewski, historyk wczesnego chrześcijaństwa z Uniwersytetu Warszawskiego. Porusza tematy związane z narodzinami Jezusa, datą 25 grudnia oraz sprzecznościami w ewangeliach. Wyjaśnia, kim byli Trzej Królowie, bada powiązania między narodzinami Jezusa a rzymskimi rytuałami, a także zwraca uwagę na ewolucję tradycji bożonarodzeniowych i znaczenie kulturowe świąt. Dyskutuje także o wpływie pogańskich obyczajów na chrześcijańskie święta.

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” gościem Marcina Zaremby jest Witold Szabłowski, dziennikarz i reportażysta, autor książki „Kucharze dyktatorów”. Rozmawiamy o tym, co jadali znani dyktatorzy i czy mieli swoje zachcianki. Witold Szabłowski rozmawiał z kucharzami największych dyktatorów, na jego liście znaleźli się m.in. Władimir Putin, Fidel Castro, Saddam Husajn, Kim Dzong Il czy Wojciech Jaruzelski. Z jakimi wyzwaniami kucharze codziennie musieli się zmagać? A może najkrwawsi dyktatorzy najbardziej lubili „domową kuchnię”? Jak jadało 10 najgorszych dyktatorów, dlaczego posiłek to był czas relaksu i kto był odpowiedzialny za otyłość Kim Dzong-Una? Kulinarne tajemnice przybliża Witold Szabłowski. Rozmowę prowadzi Marcin Zaremba, Polityka o historii.

W dzisiejszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: dr Ewa Pałasz-Rutkowska i historia Japonii. Japonistka i orientalistka w rozmowie z Agnieszką Krzemińską przybliża, jak wygląda Cesarstwo Japońskie. Od 2019 r. 126. cesarzem kraju jest Naruhito (syn cesarza Hirohito). Jak wyglądają rządy najdłuższej dynastii na świecie, czym się charakteryzują? Jakie stoją przed nią wyzwania? W rozmowie nie zabrakło także innych wątków politycznych i wojskowych, m.in. dzieje feudalnej Japonii i historia samurajów. Czy byli to najlepsi wojownicy w historii? Prof. Pałasz-Rutkowska opowiada także o współczesnej odsłonie tego kraju – o tym, jak żyją gejsze i kim tak naprawdę są. Weryfikujemy fakty o Japonii i wyjaśniamy, jak wygląda Japonia oczami osoby, która wielokrotnie jeździła do tego kraju. No i na koniec: przybliżamy, jak wygląda kultura w Japonii i dlaczego nie można jeść lodów w metrze. Rozmowę prowadzi Agnieszka Krzemińska, Polityka o historii.

Dzisiaj w „Polityce o historii” rozmawiamy o tym, czym są gnoza i gnostycyzm - czy to wiedza tajemna? Czym był mistycyzm chrześcijański, gnoza i kabała. Gnoza jako postawa egzystencjalna zakładała szukanie zbawienia przez duchowe poznanie, objawienia duchowe i wiedzę. Czym w tym wszystkim jest więc mistycyzm, a szczególnie mistycyzm chrześcijański, i gdzie widzimy jego ślady? Ze Sławomirem Poloczkiem, historykiem, rozmawiamy o tym, czym są ewangelie gnostyczne, czym był manicheizm i inne zapomniane religie. W rozmowie także: chrześcijaństwo a judaizm rabiniczny, czym jest kabała żydowska. Jak zapomniana przeszłość wpływa na nas dzisiaj? Ze Sławomirem Poloczkiem, współautorem „Podcastu historyków”, rozmawia Agnieszka Krzemińska, Polityka o historii.

Dzisiaj w odcinku „Polityka o historii”: epidemia ospy – Wrocław 1963, jak do niej doszło, pacjent „0”, szczepienia. Jak rozpętała się epidemia w Polsce? Ospa prawdziwa, czyli najgroźniejsza choroba cywilizacyjna, znana jako „czarna śmierć”, to choroba, która została eradykowana w 1980 r. Niecałe 20 lat wcześniej, latem 1963, do Wrocławia zawitało czarne lato. To była ostatnia taka bitwa Europy. Jak rozgościła się Ospa we Wrocławiu? Czy służby były przygotowane na epidemię? Kto był pacjentem „0” ospy prawdziwej we Wrocławiu? O epidemii ospy prawdziwej opowiada Agnieszka Nowakowska-Twardowska, wykładowczyni i dziennikarka. Rozmowę prowadzi Marcin Zaremba, Polityka o historii.

Dzisiaj w „Polityce o historii” Michał Baranowski, historyk i starożytnik: rozmowa o tym, jakie są mity i historia starożytnego Rzymu. Czym wyróżniali się gladiatorzy rzymscy i czy już wszystko o nich wiemy? Jakie Rzym skrywa tajemnice? Codzienność w Rzymie wydaje się coraz lepiej zbadaną naukowo kwestią, ale czy wiemy dokładnie, jak wyglądało życie w starożytnym Rzymie?
Z dr. Baranowskim obalamy mity, które są często powtarzane na ten temat! Rozmawiamy o tym, czy gladiatorzy rzymscy to nie tylko niewolnicy, ale też czy to dobrze opłacany zawód? Do dziś gladiator i jego historia rozpala umysły. A ponadto: znane rzymskie drogi – jak budowano drogi w Rzymie? Oraz czy upadek starożytnego Rzymu ma jakiś związek z zarazami i chorobami? Sprawdzamy i rozmawiamy o tym, jak wyglądał czas zarazy.
Wielkie mity historii zmieniają się, im więcej wiemy na ten temat. Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy, którą prowadzi Agnieszka Krzemińska.