Raport o stanie świata Dariusza Rosiaka Raport o książkach – Jerzy Jarniewicz „TRANS czyli transfer, transgresja, translacja”
Jan 12, 2026
W podcaście gości Jerzy Jarniewicz, poeta i tłumacz, który omawia swoje świeże podejście do przekładów literackich w książce „TRANS”. Zastanawia się nad tym, czy przekład ma na celu zbliżenie do oryginału, czy może lepiej wzbogacać język. Jarniewicz porusza, jak nowe przekłady klasyków mogą odsłonić nowe sensy, a także jak jego doświadczenia z tłumaczeniem poezji kształtują czytelnicze spojrzenie. Wyjaśnia również, jak tłumaczenia wpłynęły na rozwój polszczyzny i naszą literacką tradycję.
01:27:36
Lektura Prowadzi Do Przekładu
- Czytanie i tłumaczenie współistnieją i jedno napędza drugie w rozwoju translatorskim.
- Jarniewicz twierdzi, że lektury często domagają się dopełnienia przez przekład.
Wielokrotne Przekłady To Nowe Odczytania
- Kolejne przekłady tego samego dzieła są wartościowe, bo proponują nowe odczytania.
- Tekst literacki jest niewyczerpany i wymaga ciągłego reinterpretowania przez tłumaczy.
Orlando I Językowy Czas
- Opisuje tłumaczenie Virginii Woolf przez Agę Zano, która odtwarza zmiany językowe na przestrzeni stuleci.
- Zano używa feminatywów i archaizmów, by oddać historyczną dynamikę języka.
Get the Snipd Podcast app to discover more snips from this episode
Get the app 1 chevron_right 2 chevron_right 3 chevron_right 4 chevron_right 5 chevron_right 6 chevron_right 7 chevron_right 8 chevron_right 9 chevron_right 10 chevron_right 11 chevron_right 12 chevron_right 13 chevron_right 14 chevron_right 15 chevron_right 16 chevron_right 17 chevron_right 18 chevron_right 19 chevron_right 20 chevron_right 21 chevron_right 22 chevron_right
Wstęp
00:00 • 2min
O powstaniu książki Trans
02:20 • 2min
Jak tłumaczenie wpływa na czytanie
04:09 • 2min
Początki przekładowe: poezja anglojęzyczna
05:39 • 4min
Rok czytelniczy 2025 i ważne lektury
09:37 • 2min
Nowe przekłady klasyków jako dialog
11:37 • 9min
Przykład: Orlando Virginii Woolf
20:24 • 8min
Przekład jako wzbogacenie języka
28:06 • 3min
Kochanowski i początki literackiej polszczyzny
31:31 • 5min
Transgresja językowa i granice polszczyzny
36:12 • 2min
Spójnik i jako narzędzie parataksis
37:49 • 2min
Przykład wiersza: Dzień, w którym zmarła Billie Holiday
39:50 • 4min
Trzy przekłady i różne strategie
43:34 • 5min
Tłumaczenie Joyce'a i rozwój języka bohatera
48:14 • 4min
Parataksa jako sposób widzenia współczesności
52:15 • 2min
Obrazy malarskie jako metafory języka
54:36 • 7min
Słowo jako siła i spójnik proletariusz
01:01:40 • 32sec
Przekład jako święto różnicy
01:02:12 • 5min
Przykład: trenów Kochanowskiego w angielszczyźnie
01:06:50 • 9min
Czy istnieją zakazy w przekładzie?
01:16:20 • 4min
Rada dla czytelników: zwracajcie uwagę na tłumacza
01:20:02 • 2min
Zakończenie
01:21:35 • 6min
#
Czarodziejska Góra
Tomasz Mann
Czarodziejska góra to powieść Tomasza Manna, której akcja rozgrywa się w sanatorium w szwajcarskich Alpach przed I wojną światową.
Główny bohater, Hans Castorp, przyjeżdża w odwiedziny do kuzyna i zostaje tam na siedem lat, poddając się atmosferze izolacji i kontemplacji.
W sanatorium spotyka różnorodne postacie, reprezentujące różne ideologie i postawy życiowe, z którymi prowadzi filozoficzne dyskusje.
Powieść porusza tematy choroby, śmierci, czasu, miłości i duchowości, stanowiąc głęboką refleksję nad kondycją człowieka w obliczu przemian kulturowych i społecznych.
#
Pieśń prorocza
Paul Lynch
#
Portret artysty w wieku młodzieńczym
James Joyce
Portret artysty w wieku młodzieńczym to powieść Jamesa Joyce'a, ukazująca dojrzewanie Stephena Dedalusa, młodego Irlandczyka, który odkrywa swoje powołanie artystyczne.
Powieść eksploruje tematy tożsamości, religii, nacjonalizmu i wolności twórczej, ukazując wewnętrzne konflikty i intelektualne poszukiwania bohatera.
Joyce stosuje innowacyjne techniki narracyjne, takie jak strumień świadomości, aby oddać subtelności psychiki i emocji Stephena.
#
O nieczytaniu
Justyna Sobolewska
#
Wnyki dla światła
Justyna Kulikowska
#
Trans, czyli Transfer, Transgresja, Translacja
Jerzy Jarniewicz
#2106
• Mentioned in 18 episodes
Buddenbrooks
Thomas Mann
Written by Thomas Mann in 1901, 'Buddenbrooks' is a panoramic novel that explores the decline of the Buddenbrook family, a prominent family of grain merchants in Lübeck.
The story spans four generations, highlighting the family's struggles with adapting to modernity, the conflict between practical and artistic orientations to life, and the eventual decay of their financial and moral standing.
The novel is characterized by Mann's masterful use of leitmotifs, detailed character descriptions, and a blend of objectivity and subjectivity in its narrative style.
It reflects Mann's ambivalence towards the value of artistic versus bourgeois life and is heavily influenced by the philosophical ideas of Schopenhauer.
#
Młodości w tobie uciech siła
Denton Welsh
#
Alicja w Krainie Czarów
Lewis Carroll
Powieść powstała w 1862 roku podczas przejażdżki łódką po Tamizie, kiedy to Lewis Carroll opowiedział ją małej Alicji Liddell i jej dwóm siostrom.
Ukazana w druku w 1865 roku, przenosi czytelników w niezwykły świat pełen cudów i nieoczekiwanych przygód, gdzie znane fragmenty rzeczywistości układają się w całkiem nowe, często nonsensowne całości.
Książka została uznana za arcydzieło literatury światowej i przyniosła pisarzowi światową sławę, inspirując powstanie drugiej części pt.
Alicja po drugiej stronie lustra.
#150
• Mentioned in 122 episodes
Hamlet
William Shakespeare
The play revolves around Prince Hamlet's journey to avenge his father's murder, which was committed by his uncle Claudius.
Hamlet's father's ghost appears and reveals that he was poisoned by Claudius, who then married Hamlet's mother, Gertrude.
Hamlet feigns madness while he investigates and plots his revenge.
The play explores themes of betrayal, mortality, and the human condition, culminating in a tragic finale where nearly all main characters die, including Hamlet, Claudius, Gertrude, and several others.
#7909
• Mentioned in 5 episodes
Sanctuary
A Meditation on Home, Homelessness, and Belonging
Zenju Earthlyn Manuel
This book examines the interface between inner and outer sanctuary, highlighting how they affect one another.
Drawing from her life as a Zen Buddhist priest and her ancestors' experiences as slaves in Louisiana, Zenju Earthlyn Manuel explores the tension between oppression and finding home within one's heart.
The book uses intimate personal stories and deep reflection to guide readers in cultivating a spiritual path, especially in challenging times.
It emphasizes the importance of acknowledging both physical and spiritual homelessness and finding refuge in a world filled with oppression and disconnection.
#7745
• Mentioned in 6 episodes
Orlando
A Biography
Virginia Woolf
Published in 1928, 'Orlando: A Biography' is a novel by Virginia Woolf that spans over three centuries, from the Elizabethan era to the 1920s.
The story revolves around Orlando, a young nobleman who begins as a favorite at the court of Queen Elizabeth I. Orlando's life is marked by numerous romantic encounters, including a significant relationship with the Russian princess Sasha.
After a transformative period in Constantinople, Orlando awakens as a woman and continues her life, navigating the societal changes and constraints of different genders across various historical periods.
The novel is a tribute to Woolf's friend Vita Sackville-West and explores themes of gender identity, literature, and the fluidity of human experience.
#15443
• Mentioned in 3 episodes
Ulisses
James Joyce
Published in 1922, 'Ulysses' is a groundbreaking work of modernist literature.
The novel explores the inner and outer lives of its characters through a variety of stylistic innovations, including stream-of-consciousness narration and multiple literary styles.
It parallels Homer's 'The Odyssey' with Leopold Bloom as Ulysses, Stephen Dedalus as Telemachus, and Molly Bloom as Penelope.
The book delves into themes such as antisemitism, human sexuality, British rule in Ireland, Catholicism, and Irish nationalism, all set against the backdrop of early 20th-century Dublin.
Joyce's experimental prose, rich characterization, and broad humor have made 'Ulysses' one of the greatest literary works of the 20th century.
#
Ten Wielki Gatsby
Francis Scott Fitzgerald
Akcja "Wielkiego Gatsby'ego" rozgrywa się w latach 20.
XX wieku i opowiada historię Jaya Gatsby'ego, tajemniczego milionera, który organizuje wystawne przyjęcia w swojej posiadłości na Long Island.
Jego prawdziwym celem jest odzyskanie miłości Daisy Buchanan, zamężnej kobiety z wyższych sfer.
Narratorem powieści jest Nick Carraway, sąsiad Gatsby'ego, który stopniowo odkrywa prawdę o przeszłości i motywacjach milionera.
Fitzgerald ukazuje zderzenie marzeń o sukcesie z brutalną rzeczywistością, krytykując materializm i moralną pustkę amerykańskiej elity.
Powieść ta jest uważana za jedno z arcydzieł literatury amerykańskiej, oddające ducha epoki jazzu i uniwersalne dążenie do spełnienia marzeń.
#386
• Mentioned in 66 episodes
Lolita
Vladimir Nabokov
The novel, presented as the posthumously published memoirs of Humbert Humbert, explores themes of obsession, pedophilia, and the manipulation of reality.
Humbert, a European intellectual and pedophile, becomes infatuated with Dolores Haze, whom he kidnaps and sexually abuses after marrying her mother.
The narrative delves into the complex and disturbing relationship between Humbert and Lolita, highlighting issues of morality, solipsism, and the erasure of Lolita's independent identity.
The book is known for its eloquent but deceptive narrator and its exploration of delusion, coercion, and cruelty.
A co jeśli w przekładzie literackim nie idzie wcale o podobieństwo, tylko o różnicowanie?
Czy zadaniem tłumacza i wartością absolutną jego pracy jest rzeczywiście maksymalne zbliżenie się do oryginału? A może w przekładzie nie chodzi wcale o powielanie, ale o zmianę, nie o zastępowanie, tylko o wzbogacanie?
Bo „czyż przekład nie jest między innymi po to, by nasz język dzięki spotkaniu z obcym wyszedł poza utarte szlaki, wypuścił się w nieznane?”
To pytania, które w swojej nowej książce „TRANS czyli transfer, transgresja, translacja” zadaje tłumacz, poeta i krytyk literacki Jerzy Jarniewicz.
Dlaczego, myśląc o przekładach literackich, skupiamy się najczęściej na tym, co w tłumaczeniu umyka, ginie, a rzadko zastanawiamy się nad tym, co przekład wnosi do naszego języka i jak pobudza literaturę do wiecznego życia?
Prowadzenie: Agata Kasprolewicz
Gość: Jerzy Jarniewicz
Książka: Jerzy Jarniewicz, „TRANS czyli transfer, transgresja, translacja”, Wydawnictwo Officyna
---------------------------------------------
Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ https://patronite.pl/DariuszRosiak
Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ➡️ https://dariuszrosiak.substack.com
Koszulki i kubki Raportu ➡️ https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/ [Autopromocja]