Het geheugen van Brabant

Onderzoeker Jos Neomagus struinde twee jaar lang in diverse archieven en maakte het beeld op van honderd jaar Brabant Wonen. Hij wandelde door de wereld van krotten en sloppen in Brabant en stuitte op opmerkelijke verhalen. Hoe jonge sigarenmakers niet langer rookwaar produceerden maar met specie en troffel op de steigers klommen om woningen te bouwen. Wat is daar de reden van? En waar laat je je kippen en varken als je altijd in een krotje hebt gewoond, weliswaar met een lapje grond erom heen, en je verhuist naar een nieuwbouwhuis met een schamel tuintje? Dat probleem trof begin vorige eeuw honderden Ossenaren die als protest een handtekeningenactie begonnen. Of hun roep om meer grond werd gehoord? Je hoort het in deze bonusaflevering. Reageren? podcast@bhic.nl Dit is een bonus bij aflevering 14: Toen was een krot heel gewoon: www.bhic.nl/podcast/14 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast

Een wc delen met 20 huishoudens of met een groot gezin in één kamer wonen. Niet eens zo heel lang geleden wonen veel arbeiders in Brabant in erbarmelijke omstandigheden. In deze podcast nemen we je mee terug naar de vorige eeuw, en gaan we op zoek naar de woonomstandigheden van veel van onze grootouders. We nemen een kijkje in Brabantse steden waar hele wijken bestaan uit krotten of huisjes die onbewoonbaar zijn verklaard. Margot bespreekt in Vondst van de Maand een brief waarin de “Heeren Burgemeester en Wethouders van Cuijk” een gezin een woonplek toewijzen in… een lijkenhuisje op de begraafplaats in Cuijk. Voor BrabantinBeelden beschrijft Mathilde een ogenschijnlijk onopvallende foto van een klein vervallen huisje. Maar het blijkt dat nu juist deze foto over dat huisje warme herinneringen roept bij veel mensen uit Cuijk. Als de Stem uit het Verleden hoor je hoe J. van Lith, technisch ambtenaar van het Bouw Woning en Welstandstoezicht Oss, de toestand van een huis in Geffen in 1948 vastlegt. "De muren zijn slecht, de zoldervloer is totaal versleten. Dak lekt op diverse plaatsen. Het gezin dat hier woont, bestaat uit man en vrouw en tien kinderen, 7 jongens en 3 meisjes tussen 18 en 5 jaar." Daniël van den Brink van de Koningstheateracademie in Den Bosch draagt de brief voor. Jos Neomagus leidt ons Op het podium rond armzalige wijken van grotere steden waarbij we meer inzicht krijgen in de krotten en sloppen waarin massaal wordt gewoond. In Old Case, Cold Case gaan Christian en Marilou terug naar de zitting van 1902, naar het moment dat advocaat Pels Rijcken de alibi van de koster onderuit haalt. En hij stelt dat de rol van de pastoor nader zou moeten worden onderzocht. En wat blijkt? Er zijn genoeg getuigenissen die aantonen dat het blazoen van de pastoor niet geheel zuiver lijkt. Maar Pels Rijcken gebruikt deze verklaringen niet. Wat is daarmee aan de hand? Anton stapt voor zijn Blik uit het BHIC op de fiets en rijdt als het ware rond door de geschiedenis van de woningbouw, en stapt even af bij de betonwoningen in Den Bosch. Reageren? podcast@bhic.nl Archieven, foto's en sites in deze aflevering: www.bhic.nl/podcast/14 Alle info over onze podcast vind je hier: www.bhic.nl/podcast Muziek bij Stem uit het verleden: "Comfortable Mystery 3" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Wie was Jan Smulders? De naam van zijn vrouw vinden we snel genoeg terug in de geschiedenisboeken: Truus Smulders, de eerste vrouwelijke burgemeester van Brabant. Maar Truus volgde haar echtgenoot Jan op die in 1945 tijdens een dodenmars in Duitsland is overleden. Wat is zijn verhaal? Wat voor burgemeester was hij en hoe kwam het dat hij nauwelijks overzag welke consequenties zijn keuze zou hebben? In deze bonus gaan we op zoek naar het verhaal achter Jan Smulders. En komen we te weten waarom Truus zijn eerste huwelijksaanzoeken resoluut afwijst, voordat ze uiteindelijk toch ja zegt. Luister naar De laatste kus voor Truus. Jan is, als hij door de Duitsers wordt opgepakt, al 18 jaar burgemeester van De Beerzen en sinds 1942 waarnemend burgemeester van de buurgemeente Vessem, Wintelre en Knegsel. In die rol, als waarnemer van Vessem, wordt hij door de Duitsers gesommeerd om een lijst van inwoners te leveren die als arbeider aan het werk moeten aan de verdedigingswerken in Zeeland. Hij weigert. Als Jan Smulders tijdens de Tweede Wereldoorlog niet zo standvastig was geweest en weigerde om mensen aan te wijzen, is de kans groot dat Truus de geschiedenisboeken was ingegaan als echtgenote van in plaats van de eerste vrouwelijke burgemeester. Voor ons aanleiding om in deze bonus onze archiefstukken erbij te pakken en daarmee te kijken naar het veelbewogen leven van Jan Smulders. En komen we te weten waarom Truus zijn eerste huwelijksaanzoeken resoluut afwijst, voordat ze uiteindelijk toch ja zegt. Luister naar De laatste kus voor Truus. Reageren? podcast@bhic.nl Dit is een bonus bij aflevering 13: Help een vrouw als burgemeester! www.bhic.nl/podcast/13 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast

Voor de allereerste vrouwelijke burgemeester van Nederland moeten we terug naar 1946, naar het Brabantse Oost-, West- en Middelbeers. Truus Smulders-Beliën volgt haar echtgenoot op die eerder in een Duits kamp overlijdt. Maar dat betekent niet dat zijn vrouw als vanzelfsprekend in zijn voetsporen treedt, integendeel zelfs. Over deze moeder der Beerzen maar Haags lastpak, de schrik op de weg in haar DAFje, praat Commissaris van de Koning Ina Adema. En deze CdK licht toe hoe het nu zit, met vrouwelijke burgemeesters in Brabant (en héél bijzonder: je hoort de stem van Truus zelf!) Margot bekijkt in Vondst van de Maand de sollicitatieprocedure van Truus Smulders en ziet hoe zij 14 mannen achter zich laat. Bekijk de scan van de lijst met kandidaten op onze site. Voor BrabantinBeelden beschrijft Mathilde een filmfragment de 'overtrek' van de burgemeester. De hele inboedel, inclusief het konijn van kleine Jan, wordt op een kar gezet en naar het nieuwe huis vervoerd. Met hulp van buren die in elk café stoppen voor een borreltje... Als de Stem uit het Verleden hoor je hoe zoon Jan zijn moeder als burgemeester beschrijft. Van het oefenen voor het bezoek van koningin Juliana tot haar rijvaardigheid die werd gevreesd. Floris Molenaar van de Koningstheateracademie neemt deze rol voor zijn rekening. Ina Adema, Commissaris van de Koning, praat ons Op het podium bij hoe het nu zit met het aantal vrouwelijke burgemeesters in Brabant, en blikt terug op de kracht van Truus Smulders. Zou zij zichzelf die éne vraag ook vaak hebben gesteld? In Old Case, Cold Case slaan Christian en Marilou even een zijweggetje in want hoe zit het met verdwenen archieven? Verdwijnt er veel materiaal in de papierversnipperaar en wie bepaalt dat eigenlijk? En... hoe zit dat met het archief van Marietje Kessels? Anton heeft voor zijn Blik uit het BHIC gegrasduind door archieven en geeft antwoord op de vraag: Is Nederland in 1946 eigenlijk koploper ten opzichte van andere landen? Of... bleven we juist enorm achter met vrouwen in het openbaar bestuur? Reageren? podcast@bhic.nl Archieven, foto's en sites in deze aflevering: www.bhic.nl/podcast/13 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek bij Stem uit het verleden: "Comfortable Mystery 3" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Leuk dat je luistert! Dit is wel een aflevering uit de tijd dat onze podcast nog in de kinderschoenen stond hoor. Nog steeds boeiende onderwerpen, maar luister hierna echt ook eens naar onze nieuwste afleveringen: beter geluid, beter gemonteerd en vooral beter verteld. Geschiedenis zoals het hoort! --Marilou Nee, de Watersnoodramp van 1953 is niet enkel een natuurramp; het is een optelsom van falende bestuurders en achterstallig onderhoud. Decennialang ploegt journalist Kees Slager door allerlei archieven en praat met talloze betrokkenen om de gebeurtenissen van toen te reconstrueren, op zoek naar het ware verhaal. Zelf is hij 14 jaar als in de nacht van 31 januari op 1 februari het water over ons land stroomt. En hij woont in Scherpenisse op Tholen, een dorp dat maar nét aan de ramp ontsnapt. "Toen ik daarna op school kwam, was ik een bezienswaardigheid en wilde iedereen mijn verhaal horen." Slager vertelt over zijn onderzoek, over Brabant als vergeten rampgebied en hij antwoordt op de vraag of hij op de bewuste nacht van januari op februari wel slaapt, wonende in een oud stoomgemaal aan de Oosterschelde. Reageren? podcast@bhic.nl Dit is een bonus bij aflevering 12: De vergeten ramp: de watersnood in Brabant: www.bhic.nl/podcast/12 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast

Leuk dat je luistert! Dit is wel een aflevering uit de tijd dat onze podcast nog in de kinderschoenen stond hoor. Nog steeds boeiende onderwerpen, maar luister hierna echt ook eens naar onze nieuwste afleveringen: beter geluid, beter gemonteerd en vooral beter verteld. Geschiedenis zoals het hoort! --Marilou In de nacht van zaterdag 31 januari op zondag 1 februari 1953 veroorzaakt een zware storm in combinatie met springtij een watersnoodramp die grote delen van het zuidwesten van ons land onder water zet. Het water overspoelt ook uitgestrekte stukken van West-Brabant. Van de ruim 1800 slachtoffers vielen er zo’n 254 in onze provincie. In deze podcast belichten we de Brabantse kant van de grootste Nederlandse natuurramp sinds tijden. Margot heeft als Vondst van de Maand een speciale oorkonde die het personeel van Jansen de Wit uit Schijndel kreeg vanwege het grote bedrag dat zij bijeenbrachten voor de slachtoffers van de ramp. Bekijk de scan van de oorkonde op onze site. Voor BrabantinBeelden beschrijft Mathilde een filmfragment waarop te zien is hoe varkens uit Drenthe als geschenk naar de getroffen boeren in West-Brabant worden gebracht. Hoe de dieren worden vervoerd? In een personenauto. Als de Stem uit het Verleden hoor je het verhaal van Corry Eestermans-Buijs, de oudste van 14 kinderen en woonachtig in Woensdrecht als het water komt. De angst, de evacuatie en het verdriet spreekt door haar brief heen. Maxime van Loenhout draagt de brief voor. Kees Slager, auteur van De Ramp, hét standaardwerk over de reconstructie van de watersnood, staat Op het podium. Over de onderbelichte kant van Brabant, falende burgemeesters en dwalende dijkgrafen. In Old Case, Cold Case sloten Christian en Marilou de vorige keer af op een heel opmerkelijk moment in de rechtszaak over de moord op Marietje Kessels: advocaat Frans Pels Rijcken beschuldigt koster Johan van Isterdaal van meineed. Dit keer zullen we echter zien, dat hij naast de koster nóg iemand beschuldigt… en je zult opkijken van wie. Anton heeft voor zijn Blik uit het BHIC gegrasduind door archieven maar ook door zijn eigen jeugdherinneringen. Hoe een ramp uit 1953 ook op een jongetje in de jaren zeventig nog een angstaanjagende indruk kan maken. Reageren? podcast@bhic.nl Archieven, foto's en sites in deze aflevering: www.bhic.nl/podcast/12 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek bij Stem uit het verleden: "Comfortable Mystery 3" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Leuk dat je luistert! Dit is wel een aflevering uit de tijd dat onze podcast nog in de kinderschoenen stond hoor. Nog steeds boeiende onderwerpen, maar luister hierna echt ook eens naar onze nieuwste afleveringen: beter geluid, beter gemonteerd en vooral beter verteld. Geschiedenis zoals het hoort! --Marilou Door onze podcast over het Cosmo Science Center – het sprookje dat zelfs in de Efteling geen bestaansrecht had – zitten wij nog volop in de geschiedenis van het bekendste pretpark van Nederland. Een mooie aanleiding om aan conservator Joris van het Noordbrabants Museum te vragen of het verhaal over dit ruimtevaartpark ook in de tentoonstelling te zien is… Van de mooiste tekeningen van Anton Pieck tot de commotie rond Monsieur Cannibale: in de tentoonstelling in het Noordbrabants Museum komen heel uiteenlopende onderwerpen aan bod. In deze podcast kijk je als het ware mee over de schouder van de conservator die de tentoonstelling heeft samengesteld. Van zijn zoektocht naar de allereerste paddenstoel tot het protest tegen uitbreidingsplannen. Onze eerste indruk? Een absolute aanrader! Reageren? podcast@bhic.nl Dit is een bonus bij de speciale aflevering: Het sprookje van de Efteling dat nooit uitkwam: www.bhic.nl/podcast/specialefteling Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast

Leuk dat je luistert! Dit is wel een aflevering uit de tijd dat onze podcast nog in de kinderschoenen stond hoor. Nog steeds boeiende onderwerpen, maar luister hierna echt ook eens naar onze nieuwste afleveringen: beter geluid, beter gemonteerd en vooral beter verteld. Geschiedenis zoals het hoort! --Marilou Het was dé grote droom van futuroloog Chriet Titulaer: een ruimtevaartpark, en dan liefst in Brabant. Aanvankelijk stond het gepland bij de Beekse Bergen maar later kwam de Efteling in zicht. En hoe! Er ontstond een intensieve samenwerking met de Efteling en de ontwikkelaars van het park. Het resultaat: prachtige tekeningen en grootse plannen. Maar na tien jaar... mislukte het hele project. In deze podcast hoor je de stemmen van betrokkenen zoals Chriet Titulaer maar ook mr. Pieter van Vollenhoven en oud-premier Dries van Agt. Alledrie zijn ze aanvankelijk 100 procent overtuigd dat een dergelijk park een groot succes wordt. Hoe het anders liep, vertellen we sámen met de mannen de podcast Kleine Boodschap, Paul Sprangers & Tim Hinssen. Reageren? podcast@bhic.nl Archieven, foto's en sites in deze aflevering: www.bhic.nl/podcast/specialefteling Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Geluidsfragmenten van Van Vollenhoven en Titulaer: https://www.youtube.com/watch?v=ND0wVcV1owc&t=2s

Leuk dat je luistert! Dit is wel een aflevering uit de tijd dat onze podcast nog in de kinderschoenen stond hoor. Nog steeds boeiende onderwerpen, maar luister hierna echt ook eens naar onze nieuwste afleveringen: beter geluid, beter gemonteerd en vooral beter verteld. Geschiedenis zoals het hoort! --Marilou Waarom springen opeens de tranen in je ogen bij een slechte film? Welke functie heeft dat eigenlijk? Zijn we tijdens de feestdagen emotioneler dan anders? Ad Vingerhoets is emeritus hoogleraar Emoties en Welbevinden van Tilburg University en staat wereldwijd bekend als de 'huilprofessor'. Ad legt uit waarom wij naar onze zakdoek grijpen én...hij gaat de strijd aan met Charles Darwin. Wie heeft er gelijk als het om huilen gaat? Benieuwd naar de podcast over onze fijne feestdagen-podcast? Duik er hier maar in: https://bhic.fireside.fm/11 Alle info over onze podcast vind je hier: https://bhic.nl/podcast

Leuk dat je luistert! Dit is wel een aflevering uit de tijd dat onze podcast nog in de kinderschoenen stond hoor. Nog steeds boeiende onderwerpen, maar luister hierna echt ook eens naar onze nieuwste afleveringen: beter geluid, beter gemonteerd en vooral beter verteld. Geschiedenis zoals het hoort! --Marilou December, de maand van Sinterklaas en kerstman, vol nostalgie en bomvol herinneringen. In deze podcast nemen we je mee door onze archieven, op zoek naar dat ultieme decembergevoel. Margot heeft als Vondst van de Maand een commerciële kerstkrant van 4 december 1937. De goede Sint wordt dan ook in Uden al behoorlijk aangezet flink inkopen te doen en de kassa te laten rinkelen… Bekijk de scan van de krant op onze site. Voor BrabantinBeelden heeft Mathilde een paar seconden uit deze oude filmbeelden van de familie Van Nimwegen en daar zijn we getuige van een pakjesavond van een Brabants gezin. En weet je wat nou zo leuk is aan juist dít fragment? Hier trekken niet de cadeautjes of de gedichten onze aandacht, maar het pakpapier. De Stem uit het Verleden brengt verschillende sinterklaasgedichtjes tot leven. Van een gedichtje voor de kleine Corry tot de hoogbejaarde meneer Offermans. Ad Vingerhoets, emeritus hoogleraar Emoties en Welbevinden aan Tilburg University, staat Op het podium. Hij heeft een verklaring waarom de meesten van ons zo dol zijn op de decembermaand. In Old Case, Cold Case stappen Christian en Marilou de rechtszaal in. De behandeling van de zaak over Marietje Kessels vergt vier dagen waarbij er 125 getuigen langskomen. Aan het eind van dit lange proces komt advocaat Pels Rijcken tot een bijzondere conclusie... Meineed? Door wie dan? Anton heeft voor zijn aangrijpende Blik uit het BHIC die onder andere gebruik gemaakt van Het archief van de Oud-Gijzelaars. Met de briefwisselingen van onder andere Simon Vestdijk en Max Kohnstamm. Over hoe een Sinterklaasfeest mooi en tegelijkertijd uiterst schrijnend kan zijn in zulke moeilijke omstandigheden. En dan moet kerst nog komen. Archieven, foto's en sites in deze aflevering vind je hier: https://www.bhic.nl/podcast/afleveringen Alle info over onze podcast vind je hier: https://bhic.nl/podcast Film familie Van Nimwegen: Collectie RHC Eindhoven, nr. 61058, via brabantinbeelden.nl Muziek bij Stem uit het verleden: "Comfortable Mystery 3" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Muziek bij Op het podium: Projectkoor 2013-Brentwood Cathedral UK-Nu zijt wellekome - YouTube