Het geheugen van Brabant

In het eerste deel van deze tweedelige serie hoor je hoe het kan dat er 124 jaar na de moord nieuwe archiefstukken aan het licht komen over de zaak Marietje Kessels. En je gaat mee terug in de tijd; terug naar het Tilburg van 1900. Maar ook naar de gevangenis waar de twee verdachten vastzitten: de koster en de schilder. En terwijl de schilder vanuit zijn cel smartelijke brieven schrijft naar zijn ouders en zijn vriendin, antwoordt de koster op de vraag of het kind nog leeft met… ‘zwijg maar’. Reageren? podcast@bhic.nl Alle afleveringen over Marietje Kessels: www.bhic.nl/podcast/dossier-marietje-kessels/afleveringen Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek: Inspiring Innovation, Autumnel Glow, Inspirational Emotional, Dream Sonata via Envato Elements Kevin MacLeod (incompetech.com) License: Creative Commons: By Attribution 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0)

Misschien ken je dit verhaal: van het 11-jarige meisje Marietje Kessels dat op een zomerse dag in 1900 een brief gaat posten, vlakbij haar huis in Tilburg, maar nooit meer terugkeert. En misschien weet je dan ook dat haar dode lichaam twee dagen later wordt gevonden, in de nabijgelegen kerk. Precies dit verhaal komt nu in een ander daglicht te staan. Want nu is er een archiefdoos opgedoken met onbekend archiefmateriaal; allemaal over deze zaak. Tussen de talloze archieven in ons depot bleek één doos een dossier te bevatten, dat daar eigenlijk helemaal niet thuishoorde. Een grote archiefdoos vol handgeschreven getuigenverklaringen, bewijsstukken, brieven en notities; allemaal betrekking hebbend op deze rechtszaak over Marietje Kessels. Niemand die deze stukken eerder onderzocht. Maar nu speuren Marilou en Christian van het BHIC tussen al dat materiaal naar nieuwe verklaringen en feiten. Hun bevindingen zorgen voor een andere kijk op de twee verdachten van toen, de koster en de schilder. Bovenal leren we iemand beter kennen, wiens naam àltijd valt als het over deze moord gaat; die van pastoor George van Zinnicq Bergmann. Volg Marilou en Christian in hun zoektocht naar de waarheid en luister naar 'De Moord op Marietje Kessels: nieuwe getuigen van een oude cold case'. Te beluisteren vanaf maandag 26 februari. Reageren? podcast@bhic.nl Alle afleveringen over Marietje Kessels: www.bhic.nl/podcast/dossier-marietje-kessels/afleveringen Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek: Inspiring Innovation via Envato Elements Kevin MacLeod (incompetech.com) License: Creative Commons: By Attribution 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0)

Ja, er moest ooit een film zijn opgenomen in 1912; de aankondiging van deze allereerste Nederlandse onderwijsfilm staat veelvuldig in de kranten van toen. Maar de film zelf? Die leek na ruim een eeuw verloren gegaan. Totdat onderzoeker Jan van Helvoirt opeens bekende beelden uit het Brabantse dorpje Esbeek herkende. Midden in een andere film. Als een ware filmdetective speurde Jan verder naar deze verloren gewaande beelden. Zijn zoektocht naar de eerste onderwijsfilm hoor je in onze podcast. Is dit dan écht de oudste film van Brabant? Reageren? podcast@bhic.nl De verloren gewaande film vind je hier: https://brabantinbeelden.nl/verhalen/ontginningen-bij-esbeek-1912-1934 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek: Joel Cummins - Sonatina No 2 in F Major Allegro "Not as it seems" / "The story begins" / "Sneaky Snitch" Kevin MacLeod (incompetech.com) License: Creative Commons: By Attribution 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0)

Niet alleen de jonge koningin Wilhelmina zelf is in 1913 een bezienswaardigheid, ook de uitvinding waarmee het koninklijke bezoek wordt vastgelegd zorgt voor verwondering in het centrum van Den Bosch: een imposante filmcamera. In deze podcast banen we ons een weg tussen oude filmblikken en videobanden. Op zoek naar het verhaal achter de oudste film van Brabant: wat is er te zien op de allereerste bewegende beelden van onze provincie? Collega Mathilde van BrabantinBeelden duikt in de filmgeschiedenis, over filmmakers en kermisbioscopen, terwijl Jac. Biemans van Erfgoed ’s-Hertogenbosch ons meeneemt naar de exacte plek in Den Bosch waar deze oudste film is opgenomen. Want dat is deze vondst uit 1913… of toch niet? Reageren? podcast@bhic.nl De oudste film van Brabant zelf zien: https://brabantinbeelden.nl/verhalen/koninklijk-bezoek-aan-den-bosch-1913 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek: Joel Cummins - Sonatina No 2 in F Major Allegro "Not as it seems" / "The story begins" / "Sneaky Snitch" Kevin MacLeod (incompetech.com) License: Creative Commons: By Attribution 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0)

Waarom mogen bijna alle archiefdozen in onze depots worden opengemaakt, maar nu net die ene niet? Of in ieder geval: nog niet? In deze podcast duiken we in onze ‘geheime archieven’; archieven die pas na een bepaald aantal jaren mogen worden geopend. Met collega’s Harm en Lisette gaan we op zoek naar de dossiers die vanaf 1 januari 2024 voor de eerste keer worden ingezien. En daarmee belanden we midden in verhalen vol oorlogsdrama en vredesleed. Reageren? podcast@bhic.nl Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek: "1948" Tekst: Kees van Kooten en Wim de Bie; muziek: Alone Again (naturally), Gilbert O'Sullivan Licentie: Creative Commons: Naamsvermelding/Gelijk delen (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) "Christmas Music" / "The story begins" / "Sneaky Snitch" Kevin MacLeod (incompetech.com) License: Creative Commons: By Attribution 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0)

Wat is toch die mystieke aantrekkingskracht van Arlenius, de 16e-eeuwse boekenwurm uit Aarle-Rixtel? In een speciale slotaflevering van de podcastserie Tijdreizen met Wim Daniëls ga je samen met deze Brabantse taalkundige op zoek naar dát geheim. Maar terwijl Wim Daniëls in zijn geboortedorp een speciale dag over Arlenius op touw zet, breekt er oorlog uit in de Gazastrook. Die zet deze dag in een heel ander licht. En tegelijkertijd blijkt het gedachtegoed van Arlenius opeens actueler dan ooit. Reageren? podcast@bhic.nl Luister ook naar deel 1 en 2 van Tijdreizen met Wim Daniëls: www.bhic.nl/podcast/specialarlenius Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Lied: Henk van Beek Muziek: Philharmonisch orkest Rossini Achtergrond: Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

De komst van de bus in Brabant verandert het reizen drastisch. Voor álle Brabanders. De bus was snel. En goedkoop. Maar veilig? In deze podcast gaan we terug naar de jaren twintig van de vorige eeuw; de tijd dat de remmen van een bus soms met ijzerdraadjes zijn vastgebonden. Zo staat het letterlijk in de krant. Onder de grote kop 'Weer een bus-ongeluk'. Alsof het erbij hoort, net zo vanzelfsprekend als het weerbericht van die dag. Maar die toon verandert in 1925, als een busongeluk verandert in een regelrechte ramp. Reageren? podcast@bhic.nl Archieven, foto's en sites in deze aflevering: www.bhic.nl/podcast/18 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek bij Stem uit het Verleden: "Comfortable Mystery 3" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Muziek onder voice over: “Our story begins” / "Sneaky Snitch" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Van Tilburg naar Breda reizen? Of van Oss naar Den Bosch? Je kunt het je nu bijna niet voorstellen, maar dat was ruim 100 jaar geleden echt niet makkelijk. Daar komt verandering in door de komst van de bus. In deze podcast stap je in bij buschauffeur Robin Aarts, die achter het immense stuur zit van een Zuidooster uit 1962. Robin loodst je letterlijk en figuurlijk door de geschiedenis van de bus. En hij vertelt hoe reizen in Brabant voor altijd veranderde. Want rond de vorige eeuwwisseling hangt er verandering in de lucht. Eén daarvan is op het gebied van openbaar vervoer. Absolute koploper van de nieuwe vervoermiddelen is de bus. De bus vergroot letterlijk de leefwereld van onze Brabantse (over)grootouders. Robin is in het dagelijks leven buschauffeur en één van de enthousiaste krachten achter Stichting Veteraan Autobussen; een stichting die historische autobussen bewaart, restaureert en laat rijden. En vandaag is Robin met de Zuidooster 6778 uit 1962 naar het BHIC gereden. Een prachtexemplaar: een DAF van 12 meter lang, mintgroene bovenkant, strakblauwe onderkant, en twee vriendelijke ronde lampen aan de voorkant. Stap maar in! En Christian en Marilou reizen af naar Tilburg, op zoek naar het graf van Marietje Kessels. Maar staan versteld van wat ze nog méér vinden... Reageren? podcast@bhic.nl Archieven, foto's en sites in deze aflevering: www.bhic.nl/podcast/18 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek onder voice over: "Our story begins" / "Sneaky Snitch" (piano) Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ YouTube Audio Library Sixties royaltyfree Muziek bij ingezonden brief: "Comfortable Mystery 3" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Niemand die je ziet of die tegen je spreekt. Je eten krijgen via een luikje in de deur. En als je een uurtje naar buiten mag, krijg je een kap over je hoofd. Eenzame opsluiting was ooit bedoeld als een humane straf, na eeuwen van lijfstraffen. Maar in de praktijk was het gevolg dramatisch: veel gevangenen werden krankzinnig van eenzaamheid. In deze podcast vertelt docent rechtsgeschiedenis Erik-Jan Broers hoe eenzame opsluiting zijn entree deed in ons strafrecht. Mariët Bruggeman van het BHIC geeft het een menselijk gezicht door het verhaal van Maria Verstappen uit Den Bosch. Meermaals stal ze rond 1870 jassen waarna ze alleen in een cel wordt opgesloten. Daar wordt ze letterlijk gek: gevangenispsychose, een bekend fenomeen na eenzame opsluiting. Daarover hoor je meer in deze podcast. En ook hoe het afloopt voor Maria. Reageren? podcast@bhic.nl Archieven, foto's en sites in deze aflevering: www.bhic.nl/podcast/17 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek bij Stem uit het Verleden: "Comfortable Mystery 3" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Muziek onder voice over: “Our story begins” / "Sneaky Snitch" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Fragmenten uit: Willy Derby - Morgen gaat het beter (tekst: Chef van Dijk/muziek: MaxTak/uitvoering: Willy Derby, 1939)

Verkeerde vrienden? Slechte buurt? Moeilijke jeugd? Waarom raakt iemand eigenlijk van het rechte pad? En vooral: hoe krijg je daarna je leven weer op de rit? Pas in de 19e eeuw bedenken mensen, dat je boeven niet alleen moet opsluiten. Je moet ze daarna ook helpen om voortaan uit de gevangenis te blijven. Erik-Jan Broers van de Tilburg University weet alles van de geschiedenis van het strafrecht. Hij is genomineerd als Docent van het Jaar 2023. En in deze podcast neemt hij je mee door twee eeuwen hulp aan schurken en schavuiten. Onze gevangenisarchieven puilen uit van mannen en vrouwen, jongens en meisjes die iets op hun kerfstok hebben. Van een doodeenvoudige landloper tot een zware crimineel met een moord op zijn geweten. Een paar eeuwen terug was het normaal deze mensen achter slot en grendel te zetten en na hun straf weer op straat, in de hoop dat ze hun lesje hadden geleerd. Dat het beter is om mensen daarbij te begeleiden, bij die weg terug naar de maatschappij, dat komt met de oprichting van het Nederlandsch Genootschap tot Zedelijke Verbetering der Gevangenen in 1823, het huidige Reclassering Nederland. Wij hebben hun archieven in huis en daar blijkt een bijzonder geluid in verborgen. En in de moordzaak rond Marietje Kessels stuiten Christian en Marilou op een bekentenis: een man die beweert Marietje te hebben vermoord. Reageren? podcast@bhic.nl Archieven, foto's en sites in deze aflevering: www.bhic.nl/podcast/17 Alles over onze podcast: www.bhic.nl/podcast Muziek bij Stem uit het Verleden: "Comfortable Mystery 3" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Muziek onder voice over: “Our story begins” / "Sneaky Snitch" Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 4.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Fragmenten uit: Willy Derby - Morgen gaat het beter (tekst: Chef van Dijk/muziek: MaxTak/uitvoering: Willy Derby, 1939) mondharmonica -Swiebertje; Artiest: Joop Doderer & De Damrakkertjes ; Auteur: Harry de Groot/John uit den Bogaard ; Label: Park ; Jaar: 1962.