Historische BoekenCast

• Hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans groeide op aan de rand van een landgoed waar hij als kind niet mocht komen. Daar woonden de nazaten van Henri van der Hoeven, een familie die vond dat zij Zundert groot had gemaakt. Maar zij vergaten de inspanningen van de kleine boeren aan het eind van de negentiende eeuw, schrijft Voermans in Henri & wij van de hei.• De Surinaamse oranjegezindheid was een opgelegde en geïnternaliseerde liefde. Dat blijkt uit Schaduwen van de Oranjezon, onder redactie van Esther Captain en Guno Jones. Het is een van de vijf onderzoeken naar het koloniale verleden van de Oranjes. Recensent Manon van der Heijden bespreekt het boek.• Hitler prees hem in Mein Kampf als iemand die wist hoe je de massa aan je bindt. De populistische politicus Karl Lueger deed dat door als een van de eersten de Joden programmatisch als zondebok in te zetten. Dat leverde hem tussen 1897 en 1910 het burgemeesterschap van Wenen op. Hoofdredacteur Bas Kromhout vertelt over het nieuwe nummer van Historisch Nieuwsblad, met Hitlers held op de cover.

Live vanaf het Geschiedenis Festival in Haarlem:Middeleeuwers hadden plaatjes aan de muur van keisnijdingen, waarbij een kei operatief en onverdoofd werd weggesneden uit het hoofd van een zot. Ook hingen er schilderijen aan de wand van hoofden in bakovens, omdat een nieuw hoofd een nieuw, verbeterd mens zou opleveren. Een gesprek met historica Wendy Wauters, schrijver van Lijf der zotheid, waaruit blijkt dat de middeleeuwers niet zoveel gekker waren dan wij.Adolf Hitler wilde de democratie afschaffen met constitutionele middelen, zei hij in 1930 in een afgeladen rechtszaal. Na die uitspraak had hij één maand, drie weken, twee dagen, acht uur en veertig minuten nodig om de Weimarrepubliek om te vormen tot een autoritaire staat. Historicus Timothy W. Ryback schreef er een boek over: 53 Dagen. Hoe Hitler een democratie ontmantelde. Recensent Wim Berkelaar bespreekt het.Vikingen zouden grof en gewelddadig zijn, en last hebben van een plunder-obsessie. Dat klassieke beeld is aan revisie toe, zo blijkt uit Het laatste Vikingrijk van Kristina Ekero Eriksson en Bo Eriksson. ‘Het waren uiteraard krijgers en rovers, maar ze brachten ook beschaving en christendom,’ aldus recensent Manon van der Heijden.De Albanese dictator Enver Hoxha was bijna stalinistischer dan Stalin en jaloers op Mao’s persoonsverheerlijking. Bovenal was hij paranoïde en megalomaan. Onlangs verscheen een nieuwe biografie over hem. Pieter van Os bespreekt het boek en legt uit hoe Hoxha de harten veroverde van maoïsten in het Westen.

- Bij geweld uit naam van religie denken we aan de aanslagen op Charlie Hebdo en de Twin Towers. Maar het geweld in naam van een godheid is veel ouder en vooral veel maar dan dat. Het behoort tot het standaardpakket van de grote monotheïstische godsdiensten, zo blijkt uit het boek Heilige Huisjes van historicus Kaj Brens. ‘In heilige teksten staan expliciete, gewelddadige en verdrukkende teksten. Die kun je niet redigeren.’- Onteigenen heeft een slechte naam. Maar was de afschaffing van de slavernij niet een grote onteigeningscampagne? En als de overheid zich het spoorwegnetwerk niet had toegeëigend, was er dan überhaupt wel mobiliteit geweest in de negentiende en twintigste eeuw? Zonder onteigening geen vooruitgang, concludeert de economische historicus Nicholas Mulder in zijn boek Macht en eigendom. Daarin zou hij weleens gelijk kunnen hebben, vindt recensent Pieter van Os.

Rémon van Gemeren, biograaf van Gerrit Rietveld, vertelt over diens moeizame erkenning, vernieuwende meubels en samenwerking met Truus Schröder. Annelott Hoek, historicus en recensent, bespreekt de historische verbeelding achter Israël en de Palestijnse tegenstem. Bas Kromhout, historicus en hoofdredacteur, behandelt de politisering van geschiedenis en portretteert Akbar de Grote.

Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies, en Aziëkenner Casper Wits bespreken hoe Zuid-Korea, Japan en Taiwan omgaan met autoritaire grootmachten, en waarom Europa zijn blik op Azië moet richten. Historica Anne-Lot Hoek bespreekt Andrea Wulfs biografie van George Forster, de vooruitstrevende reiziger die koloniale en racistische denkbeelden bekritiseerde.

Eind jaren veertig, begin jaren vijftig vertrokken duizenden Nederlanders naar Zuid-Afrika op zoek naar een beter bestaan. Retour Pretoria vertelt het verhaal van een christelijk echtpaar dat de Zuid-Afrikaanse droom najoeg en de apartheid in het land als vanzelfsprekend ging zien, maar er langzaam steeds meer afstand van nam. Auteur Marusja Aangeenbrug schuift aan om te vertellen over het boek en haar onderzoek.Ze strijdt al een leven lang voor vrouwenrechten en tegen racisme en milieuvervuiling. Ze zal daarom vast vinden dat we in donkere tijden leven. Maar de Amerikaanse historica Rebecca Solnit ageert in haar nieuwste boek Het begin volgt op het einde juist tegen alarmisme en doemdenken. Want als je de wereld van nu vergelijkt met die uit haar geboortejaar 1951, moet je wel concluderen dat die onmiskenbaar ten goede is veranderd. ‘Een meeslepend en heerlijk stellig boek’, aldus recensent Pieter van Os.Cancelcultuur bestond ook al in de Middeleeuwen, maar heette toen excommunicatie. Dat blijkt uit een verhaal in het nieuwe nummer van Historisch Nieuwsblad, vertelt hoofdredacteur Bas Kromhout. Wie deze banvloek van paus en kerk over zich heen kreeg, was uitgesloten van de heilige sacramenten en werd sociaal vaak als paria gezien. Toch was excommunicatie een verbeteringsstraf: wie tot inkeer kwam, kreeg een herkansing.

Wanneer en waarmee begon ons vaderland? Het antwoord op die vraag is inmiddels even klassiek als de gebeurtenissen zelf: Nederland ontstond in de stoere Tachtigjarige oorlog tegen de dwingeland Philips II, en werd vervolmaakt in de Gouden Eeuw. Niet dus, schrijft Daniel Paarlberg in De Grondleggers. Het begon allemaal veel eerder en heel anders, vertelt hij. We danken het moderne Nederland niet aan regenten en gewiekste zakenlui, maar aan boeren en de pioniers van de West-Nederlandse Laagvlakte.In Onwillige volksgenoten bestrijdt historicus Peter Longerich het idee dat het hele Duitse volk achter de nazi’s stond en dat zij dem Führer entgegen arbeiten. Recensent Wim Berkelaar las het boek en concludeert: ‘Longerich maakt het te mooi. Je kunt namelijk heel goed mopperen op de nazi’s en tegelijkertijd naar de Führer toewerken.’

‘Afgemaakt als een dolle hond,’ zo schrijft de Nederlandse vrouw van een hoge medewerker van de Indonesische Mohammad Hatta. Ze is zojuist bevallen van hun vierde kind, en heeft net gehoord dat haar man geëxecuteerd is door de Hollanders tijdens de zogeheten Operatie Kraai. Geen ongeluk, geen toeval, maar vooropgezette eliminatie, concludeert Frank Vermeulen in Masdoelhak en Adriana, of de toegedekte moorden van de Indonesiëoorlog. ‘De Nederlandse regering wilde met name medewerkers van Soekarno en de zijnen uitschakelen,’ vertelt hij.Amsterdam werd in de jaren tachtig en negentig een stad voor en van iedereen. In Amsterdam voor sjiek en sjofel vertellen architectuur- en stadskenners Petra Brouwer en Tim verlaan hoe de stad in de jaren zeventig werd behoed voor cityvorming met kantoren en auto’s, en in plaats daarvan een mensenstad werd. Rotterdammer Manon van der Heijden bespreekt het boek.

Claartje Wesselink, historica en biograaf van Paul Sanders, blikt terug op de Joodse journalist die al vroeg voor het nationaalsocialisme waarschuwde. Ze vertelt over archiefvondsten, Sanders’ culturele engagement en zijn strijd tegen fascisme. Verhalen over Berlijn, onderduik, Het Parool en zijn VN-jaren geven het leven van Sanders kleur.

Marcel Hulspas, wetenschapsjournalist en schrijver van Wij, Europanen, duikt in de middeleeuwse wortels van Europa. Hij bespreekt Frankische en Carolingische ordening, Cluny en kruistochten. Ook komt scholastiek, stedelijke opkomst en de spanning tussen verdeeldheid en eenheid aan bod.