De Verwondering Podcast

Theatermaker Julika Marijn heeft een bijzondere band met de joodse dagboekschrijfster Etty Hillesum. In De verwondering vertelt Julika hoe Etty’s spiritualiteit ook in haar eigen leven goed van pas komt.

Voormalig acteur Marcel Musters heeft bewogen jaren achter de rug: hij won een Gouden Kalf, kreeg een burn-out, en stopte vervolgens met acteren. Nog altijd voelt hij zich verbonden met zijn overleden partner acteur Jeroen Willems: ‘Hij waarschuwde me dat ik nu moest stoppen.’ Als oudejaarswijze kijkt hij met Annemiek Schrijver terug op het afgelopen jaar: hoe is hij veranderd? En hoe vindt hij dat het met ons gaat?

Toen Johannes Leertouwer voor het eerst een viool oppakte, veranderde zijn leven. De viool en de muziek gaven zijn leven betekenis en hielden hem op het rechte pad.  ‘Muziek gaat altijd over emoties’, vertelt hij in De verwondering. ‘Het laat zien dat de emoties die jij voelt ook door anderen gevoeld kunnen worden. De uiteindelijke boodschap is: je bent niet alleen.’ 

In 2017 ging journalist Fokke Obbema plotseling even dood. Door een hartstilstand stond zijn leven op z’n kop.  Er was bij Obbema een groot verlangen om terug te gaan naar zijn leven vóór de hartstilstand, maar dat lukte hem niet. Daarvoor was wat er was gebeurd te groot en te onbevattelijk: Wat stelt dit bestaan voor als het zo kwetsbaar is en het van het ene op het andere moment afgelopen kan zijn? Hij bleek nergens veilig te zijn want in de veiligste situatie, zijn eigen bed, werd hij door de dood bezocht.

‘Vraag je deze adventstijd af: is er ruimte in mij om God te ontvangen? Zo niet, word dan stil. Als je stil wordt, hoor je ook meer.’ Aldus Thelma Schoon, de kersverse Jonge Theoloog des Vaderlands.  Thelma wil jonge mensen meegeven dat zij er onvoorwaardelijk bij horen. ‘Ik wil graag van betekenis zijn voor anderen, en ik wil andere mensen laten weten dat het ook goed is dat zíj er zijn.’

Samen met zijn ezel Lodewijk liep theatermaker Tjerk Ridder door Europa. Hij ontmoette veel behulpzame mensen, maar hij kwam ook vooral zichzelf tegen.  Tijdens zijn reis was Tjerk afhankelijk van de hulp van mensen die hij onderweg ontmoette. ‘Ik heb ontdekt dat mensen heel graag willen helpen. Dat staat haaks op alle verhalen die we in de media horen over egoïsme, individualisme en polarisatie.’ Zijn ezel Lodewijk was tijdens de wandeling een grote leermeester. Zoals het een ware ezel betaamt, besloot hij op den duur niet verder te willen. ‘Toen kreeg je het klassieke beeld van de ezel die koppig bleef staan: ik trekken, hij trekken…’ Tjerk besloot Lodewijk los te laten en alleen verder te gaan. Na een poosje zag hij dat het ezeltje hem toch was gevolgd. ‘Hij leerde me: niet maar aan iets blijven trekken wat niet met je mee wil. Koppel het los en volg moedig je eigen pad, en hopelijk volgt datgene je dan vanzelf.’

Journalist Wouter van Noort ontdekte dat de realiteit mysterieuzer is dan hij dacht. Wouter schrijft over nieuwe ontwikkelingen in wetenschap en technologie. Hoe meer hij erover weet, hoe meer hij zich verwondert over wat we allemaal nog niet weten. Het mysterie lijkt eerder groter te worden dan kleiner. ‘De realiteit is een veel meer organisch, levend, mysterieus geheel dan ik voorheen aannam. Dat geeft me veel rust, richting en verwondering.’ Ook al is hij zelf atheïstisch opgevoed, toch vindt Wouter inmiddels veel herkenning in religie en oude wijsheidstradities. Met name het taoïsme – een oude Chinese filosofische stroming - spreekt hem aan. 

Als klein meisje had uitvaartbegeleider Susanne Duijvestein al een fascinatie met de dood. Angst voor de dood had ze nooit. Sterker nog: het idee van de dood voelde vertrouwd en als thuiskomen. Als jong volwassene had Susanne het voor elkaar: cum laude afgestudeerd en een bloeiende carrière bij een gerenommeerde bank. Toen kwam de vraag: ‘als ik honderd mag worden, waar wil ik dan dat mijn leven over ging?’ Ze kwam tot de conclusie dat ze werk wilde maken van haar grote passie: de dood. Ze werd begrafenisondernemer, met een eigen visie: ‘Ik wil in onze westerse context een ander licht schijnen op de dood en rouw. Het hoeft niet akelig of grimmig te zijn. Toen mijn relatie met de dood inniger werd, kwam ik meer tot leven.’

Bestaat reïncarnatie? Schrijver Bas Steman is er nog niet helemaal over uit. Zeker is wel dat zijn ervaringen sterk in die richting wijzen. Tijdens een regressietherapie – een vorm van therapie waarmee je vroegere ervaringen zou kunnen herbeleven – ervoer hij dat hij een parachutist was, tijdens de Slag om Arnhem. Op de vraag van de therapeut ‘Wie was je?’ antwoordde Bas: ‘Morgan’. Er bleek slechts één Morgan bij Arnhem te zijn gesprongen en gestorven: Morgan Probert. Het was voor Bas – die weinig moet hebben van ‘zweverij’ - een verpletterende ervaring. ‘Ik was helemaal vervreemd van mezelf. Alsof ik net een aardbeving had meegemaakt, onder het stof, mijn haar in de war… Ik kon alleen maar huilen.’ Allerlei toevalligheden uit Bas’ leven kwamen plots in een nieuw licht te staan. Als twintiger, lang voordat hij Morgan op het spoor was, kreeg Bas een enorme angstaanval vlak voor hij met een groep vrienden ging skydiven. Normaal gesproken hield hij enorm van de adrenalinekick, maar hij wilde het vliegtuig niet in. ‘Ik hoorde in mezelf: als je dit doet, ga je dood’. Bas zocht contact met de familie van Morgan in Wales. Toen hij Glenys ontmoette, de nog levende zus van Morgan, hadden beiden sterk het gevoel dat ze elkaar eerder hadden ontmoet. ‘Dat is enorm helend geweest, voor ons allebei’. Bas schreef een roman over Morgan, Morgan, een liefde, gebaseerd op zijn eigen ervaringen. Met Annemiek Schrijver spreekt hij over hoe hij sinds Morgan is veranderd. ‘Het zou best kunnen dat we allemaal golven zijn, in een grote zee. Misschien heeft iets van de golf van Morgan de Basgolf aangeraakt.’ Zijn angst voor de dood is verdwenen. ‘Uiteindelijk gaan we allemaal weer terug in de zee.’

Tijdens haar burn-out ontdekte Mirjam van der Vegt de stilte als groots avontuur. Ze vertelt erover aan presentator Annemiek Schrijver in De verwondering: ‘De stilte is de hele tijd aanwezig, de vraag is: hoe ben jij aanwezig?’ Toen Mirjam van der Vegt na een drukke werkdag wilde aanbellen bij een buurvrouw kreeg ze haar arm niet meer omhoog. Het was het begin van een zware periode waarin ze uitval kreeg in armen en benen. Ze bezocht meerdere dokters en werd chronisch ziek verklaard. Totdat ze bij een gepensioneerde neuroloog kwam die echt de tijd voor haar nam. ‘Hij stak bij elk gesprek een kaarsje voor me aan en bracht me langzaam terug bij mezelf.’ Ze besefte dat ze de weg naar binnen moest afleggen en ruimte moest maken voor rust en stilte in haar leven. Om bij die stilte te komen, moest ze eerst haar ongemak onder ogen zien. ‘Als je de stilte wilt ontdekken, moet je eerst heel ongemakkelijk durven worden. De monniken zeggen: “Als je niet stil kan worden, wordt dan langer stil”.’ Haar bevindingen schreef ze op in het boek ‘De kracht van rust’, dat werd verkozen tot het beste spirituele boek van 2021. Elk jaar staat bij Mirjam een ander woord centraal. Dit jaar is dat woord ‘eenvoud’. Het betekent dat ze volop aan het snoeien is in haar leven: ‘Ik heb laatst mijn olijfboom gesnoeid. Iedereen bewonderde zijn grootte, maar het hart zat er niet meer in. Nu is alleen de kern nog over, en verschijnen er weer frisse groene takjes.’