De Nieuwe Wereld

Het pensioenstelsel moet op de schop, aldus Herman Kappelle. In gesprek met Paul van Liempt legt deze hoogleraar fiscaal pensioenrecht uit dat het op deze manier niet langer kan: “De verplichtingen zijn hoger dan de bezittingen, dat kun je niet eindeloos volhouden”. Daarbij speelt de rente een cruciale rol. Binnen de pensioenen zijn drie zaken belangrijk: ‘hoeveel krijg ik?’, ‘met welke mate van zekerheid krijg ik het?’ en ‘hoeveel kost het?’. Aan deze knoppen zal moeten worden gedraaid en dan kom je uit bij de vraag: bij wie leggen we de pijn? Volgens Kappelle zal er ontegenzeggelijk moeten worden gekort op de pensioenen. Politici doen het niet, want die bekijken het per vier of acht jaar. Ook moet Kappelle de eerste pensioenfondsbestuurder nog tegenkomen die een dergelijke beslissing durft te nemen. Toch zal de toezichthouder de pensioenfondsen uiteindelijk op het matje roepen en de pensioenfondsen verplichten om te korten. Het grootste probleem hierbij volgens Kappelle: We hebben het de mensen niet voldoende verteld. Wie moet er nu voor opdraaien? En kan ons pensioensysteem wel omgaan met een veranderende wereld, waarin er steeds meer zzp’ers zijn? 

In tijden van polarisatie kan filantropie een brug slaan. Maar wat is nu precies filantropie? Hoogleraar filantropie Theo Schuyt legt in gesprek met Paul van Liempt uit dat de Amerikanen de term filantropie hebben gekaapt. Besos en Buffet de grootse weldoeners? “In Nederland hebben wij er veel meer talent voor.” Schuyt legt uit dat geld het probleem niet is, maar wat dan wel? Organisaties, met name onderwijsinstellingen, blijken niet ingericht te zijn op het ontvangen van giften. Het zit bij scholen niet in de mindset, terwijl er een grote bereidheid is om bij te dragen. Schuyt pleit ervoor dat scholen 5% procent van hun budget ook daadwerkelijk inzetten op het verwerven van giften. De sleutel tot succes is de maatschappelijke inbedding van de school. De Hermitage en het Maagdenhuis in Amsterdam zijn prachtige voorbeelden waar filantropie goed tot zijn recht is gekomen. Vermogende particulieren werkten samen met de (lokale) overheid om tot waardevolle projecten te komen. Schuyt benadrukt het belang van een ommekeer in het denken over dergelijke samenwerkingsverbanden.

In 2016 sloeg het rapport van de Inspectie van het Onderwijs in als een bom. Nederland bleek niet langer koploper op het gebied van kansengelijkheid in het onderwijs. Wat blijkt? De sociale en economische achtergrond van ouders is van steeds grotere invloed op hoe het kind door het schoolsysteem heen beweegt. Kinderen van hoogopgeleide ouders maken bijvoorbeeld een hogere kans op een voor hen gunstig schooladvies dan kinderen afkomstig uit andere milieus. In dit gesprek denkt Paul van Liempt met Inge de Wolf - onderwijsinspecteur en bijzonder hoogleraar onderwijssystemen - verder door op de implicaties van het rapport. Zo zijn er bijvoorbeeld weinig landen die hun scholen vrijer laten in het uitvoeren van onderwijsbeleid dan Nederland, maar is dit echter wel verstandig of moeten we af van de zogenoemde lumpsumfinanciering? En hoe staat het met het niveau van de leraar en de leerling? Heeft het invoeren van de rekentoets het gewenste effect? En hoe zit het met de verwachtingen die ouders van hun kinderen hebben? Kortom: Hoe gaan andere landen om met kansenongelijkheid, en wat kan Nederland van Zuid-Korea - het nieuwe beste jongetje van de klas - eigenlijk leren?

Door de vele discussies over de energietransitie zou je denken dat deze nog op handen is. Alex Muhring vertelt in gesprek met Paul van Liempt dat deze transitie reeds aan de gang is en met steeds grotere snelheid zich ontwikkelt. Als directeur van de zoncoalitie - een onafhankelijke partij die vraag en aanbod op de zonne-energiemarkt bij elkaar brengt - legt Alex Muhring uit wat de kansen zijn en op welke wijze de zoncoalitie vastgoedbeheerders beweegt naar het plaatsen van zonnepanelen.  Een duidelijk verhaal, maar waarom is pas vier tot zes procent van de Nederlandse daken voorzien van zonnepanelen? En waar komt het nog altijd heersende scepticisme vandaan met betrekking tot zonne-energie? Als oud-bankier en investment manager is volgens Alex Muhring het belangrijkste dat de onzekerheid wordt benoemd en weggenomen. Dit doet hij met zoncoalitie door vastgoedbeheerders een compleet plaatje voor te leggen en uit te zoeken wat voor elke partij specifiek het beste werkt. Daarnaast is er binnenkort weer een SDE-ronde (Stimulering Duurzame Energieproductie) waarbij vijf miljard klaarligt vanuit de overheid. Dan rest de vraag: Als deze groei van zonne-energie zo doorzet met het succes van zoncoalitie, gaat heel Nederland dan van het gas?

In zijn boek Geen Paniek! houdt Ben Rogmans een pleidooi voor meer flexibiliteit, waarop hij in dit gesprek met Paul van Liempt verder ingaat. De strekking van zijn verhaal: Ja, banen zullen verdwijnen door robotisering en automatisering, maar daar zullen ook nieuwe banen voor in de plaats komen. Deze banen moeten echter wel door mensen zelf gecreëerd worden en dat vereist dat mensen zich moeten blijven ontwikkelen tijdens hun loopbaan, iets wat om tal van redenen nog te weinig lukt. Rogmans stelt voor een soort loopbaan-APK te ontwikkelen waarbij periodiek wordt gekeken of iemand nog wel op de juiste plek zit, of beter kan doorstromen. In dit gesprek legt hij uit waarom dit soort maatregelen nodig zijn en hoe hij dit voor zich ziet. 

Vorig jaar stapte Geertje Hulzebos als voorzitter uit het LSVb. Naar eigen zeggen bleek haar activistische agenda voor haar bestuursgenoten onhoudbaar en wilde ze tegelijkertijd haar idealen niet afzwakken om haar bestuursfunctie te behouden. In gesprek met Ad Verbrugge vertelt ze dat binnen organen als het LSVb structuren zijn ontstaan waar kritiek alleen tot op zekere hoogte kan worden ingebracht en voor onwelgevallige ideeën geen plaats is. Daar komt bij dat het er volgens Hulzebos niet activistisch genoeg aan toe gaat. Studenten en studentvertegenwoordigers zijn niet meer bereid de straat op te gaan om politieke druk uit te oefenen. Er ontbreekt een gemeenschapsgevoel onder studenten. Dit past binnen een trend van individualisering en commodificatie van het onderwijs, waardoor onderwijs als een individueel afgenomen dienst wordt gezien die zo efficiënt mogelijk moet worden aangeboden en afgestemd moet zijn op waar de markt om vraagt. Wat is er nodig om uitholling van het onderwijs verder tegen te gaan?

Onlangs verscheen het boek Witte Schuld van schrijfster Elma Drayer. In gesprek met Ad Verbrugge vertelt ze over de onderwerpen die ze aansnijdt in haar werk. Een kernbeweging in haar werk is de uit Amerika overgewaaide identiteitspolitiek. Dit gedachtegoed ligt ten grondslag aan allerlei culturele discussies in ons land, zoals die over zwarte piet. Toch blijft het gedachtegoed nog slecht begrepen, zelfs soms door de eigen achterban. Door zich te beroepen op een unieke claim op hun eigen culturele herkomst lijkt zich een nieuw soort essentialisme te ontwaren dat bepaalt wie mag spreken en oordelen over culturen. Zo ontstaan nieuwe tegenstellingen, wat op zijn minst verbazend is omdat het anti-essentialistisch denken van emancipatiebewegingen juist gericht was op het bevrijden van het individu uit zijn of haar culturele context. Nu lijkt het individu er weer in te worden opgesloten. Zien we hier een nieuw soort tribalisme ontstaan?

In gesprek met Paul van Liempt verkent Lex Hoogduin een aantal scenario’s met betrekking op de toekomst van het financieel stelsel zoals we dat kennen. Hoogduin stelt dat het stelsel onhoudbaar dreigt te worden. Wat zijn op dat moment de mogelijkheden en wat is de toekomst voor de financiële economie? Voor zo ver hij weet liggen bestaan er geen blauwdrukken voor een nieuwe financieel systeem, en dat maakt ons kwetsbaar. Die kwetsbaarheid ziet hem overigens niet alleen in de interne dynamiek van het huidige stelsel. Ook China oefent grotere druk uit om de dollar als wereld handelsmunt naar de troon te steken.

Yuri van Geest is veel in China en vertelt er graag over. Volgens hem doen we er goed aan het beeld dat we van China meekrijgen uit het nieuws te nuanceren. “In sommige steden in China zijn mensen veel gelukkiger en zelfverzekerder dan in New York”, zegt hij. Met Paul van Liempt bespreekt hij waarom China ook een voorbeeld voor het Westen kan zijn, bijvoorbeeld als het aankomt op de manier waarop ze innovatie aanpakken. Ook vertelt hij open over zijn spirituele inzichten, die hij heeft gekregen tijdens lange ‘walks’ waarin hij een diepe verbondenheid ervoer  met zijn omgeving en de mensen om hem heen. Ten slotte geeft hij zijn visie op hoe innovatie kan worden aangezwengeld. 

In dit gesprek spreekt Jaap Koelewijn met Alex Dowdalls, managing director en oprichter van AXVECO. Dowdalls is geboren in Schotland maar woont al dertig jaar in Nederland. Hij vertelt uitgebreid over het verschil in werkcultuur: waar in het Verenigd Koninkrijk de hiërarchie veel strikter tot uiting komt staat in Nederland het idee van draagvlak creëeren veel meer centraal. Het beviel hem en hij besloot na lang te hebben gewerkt in de management consultancy om zijn eigen bedrijf te beginnen. Bij AXVECO houdt hij zich onder andere bezig met vernieuwing van bedrijfsmodellen en risico management, volgens hem nog ondergewaardeerd in veel bedrijven en opleidingen. Als ondernemer staat hij nu voor hele andere uitdagingen, zoals het aannemen van juist personeel, iets wat hij nog steeds moeilijk vindt. Met Koelewijn gaat hij er over in gesprek.