Het grote Oranjejaar en gevoeligheden

Wat is er dit jaar veel om te herinneren en inspiratie aan op te doen! 2026 steekt echt uit boven andere jaren. In geopolitiek, in de nationale politiek, in de cultuur en zeker ook in de Oranjehistorie. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de historische jaren rond een serie thema's die dit jaar de volle aandacht zullen krijgen.

Het is een jaar waarin belangrijke politieke partijen als PvdA en D66 grote jubilea vieren. Maar ook een jaar waarin het Oranjehuis politieke en familiaire crises misschien maar liever niet herdenkt. En op wereldschaal staan de Verenigde Staten in het brandpunt. Daar herdenkt men de oorsprong, het oude ideaal, maar ook de gruwelijkste terreurdaad die deze wereldmacht trof. En in de wereld van de kunsten? Daar is 2026 het jaar van het ultieme ego-evenement en de uitvinding van de event culture van Woodstock, het Filmfestival van Cannes, de Oscars, de catwalk en het kunstfestival als maatschappelijk, toeristisch, jetset en artistiek fenomeen.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.

***

1] 80 jaar Partij van de Arbeid

Op 9 februari 1946 was het zo ver. Drie vooruitstrevende democratische partijen fuseerden: een bundeling van verschillende tradities en idealen. De nieuwe PvdA ontstond door het samengaan van klassieke marxistische, links-liberale en christendemocratische stromingen. De droom tijdens de bezettingsjaren van maatschappelijke vernieuwing werd concreet vertaald in een poging tot 'doorbraak' uit verstarde politieke en sociaal-culturele verhoudingen. Weg met de oude scheidslijnen van hoog en laag en van zuilen en ideologische tegenstellingen.

Maar die doorbraak kwam maar mondjesmaat. “Sterft, gij oude vormen en gedachten” klonk mooi, maar die vormen wilden maar niet sterven. Teleurgestelde liberalen en pacifisten verlieten de nieuwe partij. Zo ontstonden 'afscheuringspartijen' als VVD en PSP.

De actualiteit van de PvdA is historisch gezien dus verrassend logisch. Opnieuw ziet men kans om een doorbraak naar verwante idealen en nieuwe generaties te realiseren. De fusiepartij van toen fuseert opnieuw, nu met GroenLinks.

2] 60 jaar D66

In de levendige jaren ’60 werd ‘een krankzinnig avontuur’ aangevangen. Een politieke 'startup' met als gezicht Hans van Mierlo. Een nieuwe partij die eigenlijk teruggreep op die vernieuwingsidealen van 1946. Men wilde af van gezapigheid en verzuiling, het gepolder met sociale partners en het confessionele midden. Nadruk op technocratisch pragmatisme en enthousiasme voor staatkundige vernieuwing.

Van Mierlo liet zich meeslepen in de polarisatiedrift van jongeren in de PvdA, de partij waarmee D66 een Progressieve Volkspartij wilde realiseren. Maar uiteindelijk stond Van Mierlo alleen. Zijn opvolger Jan Terlouw liet de partij opnieuw electoraal omhoog klimmen. Maar toen hij koos tegen de PvdA en voor samenwerking met het CDA, wilde de achterban hem niet meer als leider. Pas in 1994 kon met Paars het anti-zuilen ideaal herleven, maar ook toen profiteerden vooral de oude zuilenpartijen VVD en PvdA en herrees uiteindelijk zelfs het CDA. De échte doorbraak kwam toen Alexander Pechtold het aandurfde veel oude 'kroonjuwelen' te dumpen. Heel pragmatisch. Hij hield Rutte II, een kabinet van VVD en PvdA overeind. Net als Van Mierlo ooit, voerde hij 'oppositie vóór het kabinet'. Pechtold profileerde zich ideologisch als bestrijder van radicaal-rechts en maakte D66 weer groot. En hij selecteerde Rob Jetten als het gezicht van een nieuwe generatie en een nieuwe nadrukkelijke ‘midden' versie van D66. Met Jettens premierschap wacht D66 opnieuw een krankzinnig avontuur.

3] Een groot Oranjejaar, hoewel…

70 jaar Greet Hofmans affaire. 60 jaar rellen en rookbom bij het huwelijk van Beatrix met Claus. 50 jaar Lockheed. Elk hiervan zorgde voor een hoop rumoer en soms wanhopige pogingen van de Haagse politiek waar mogelijk afstand te houden van het monarchale gedoe. Zowel Willem Drees als Joop den Uyl benutten het instrument van een ‘Commissie van drie' om zelf de handen schoon te houden en op basis van wijs, onpartijdig advies de Oranjes klem te zetten. In retrospectief valt op dat Greet Hofmans politiek meer impact had dan zij zelf voor mogelijk moet hebben gehouden, ondanks haar 'ingevingen van het hogere'. Want door haar perikelen kwam uiteindelijk de Lockheed-affaire en zonder Lockheed was Dries van Agt geen premier geworden.

4] 25 jaar 9/11

2026 is een historisch jaar voor en in de Verenigde Staten. Na de festiviteiten rond 4 juli zal de aandacht vooral uitgaan naar de herdenking van de aanslagen op 11 september 2001. Ongetwijfeld zullen velen zich bezinnen op de gebeurtenissen en wanhoop van toen en hun nasleep tot de dag van vandaag. Weet jij nog waar je was toen het gebeurde? En hoe zal Donald Trump hiermee om gaan? Zal hij zijn vijand George W Bush een eervolle rol gunnen of de herdenking zien als een kans zijn maatje Rudy Giuliani wit te wassen?

5] 250 Jaar Verenigde Staten

Terecht vieren de Amerikanen hun Declaration of Independence. Het is een van de belangrijkste documenten in de historie van het denken over democratie, mensenrechten en vrijheid. Maar deze viering kon ook weleens vol dissonanten zitten. Betrouwbare Bronnen zet dan ook de reeks van reflecties op toen en nu en de vele dimensies en persoonlijkheden rond 4 juli 1776 voort.  De president lijkt het vooral te gaan om zijn eigen feestje en obsessies. Zijn beeldentuin. Zijn balzaal en zijn triomfboog. En zou hij weten wie voor de viering van de Centennial van 1876 in Philadelphia maar liefst $ 5000 kreeg voor de compositie van een Triomfmars?

6] 150 jaar Bayreuther Festspiele

Dat geld kwam goed van pas, want Richard Wagner was ook in dat jaar platzak. Zijn goednieuwe theater voor zijn eigen opera's en zijn festival om dat in te wijden slokten enorme bedragen op. Artistiek was het een groot succes als evenement voor de jetset, de aristocratie, koningshuizen en moderne kunstenaars en rebelse geesten van die tijd niet minder. Bayreuth liep zo vol, dat Karl Marx geen onderdak meer kon vinden en een kaartje evenmin. Na dit eerste Festival was het dreigend bankroet onthutsend, maar ook geen weg meer terug. Overal ter wereld, tot de dag van vandaag, werd het gekopieerd als nieuw fenomeen van de evenementencultuur. Ook hierin bleek Richard Wagner een ongeëvenaard revolutionair. Zonder hem geen filmfestival in Cannes, Woodstock, Oscars of Pinkpop. Of zoals hij zelf zei tot zijn orkest: "Kinder, macht Neues! Neues! Und abermal Neues!"

Dat motto misstaat ook in 2026 niet.

***

Verder luisteren

473 - 2025 wordt opnieuw een historisch jaar  https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1aeb5474-57fe-49a8-a98a-d014372079c3

--Partijen vieren 2026

532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/532-groenlinks-pvda-het-glibberige-pad-naar-n-partij

372 - Nieuwe partijen als Nederlandse traditie - en de afgrond die altijd weer dreigt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c866168f-2eeb-4a1b-a1e4-649ab9e0a4ba

161 - Hans van Mierlo, een politieke popster  https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/971dca8a-af1b-4e9e-88c6-df5df95d49d2

--Een groot  Oranjejaar

443 – Negen premiers en een explosief Oranjehuis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9913cb5e-ccb4-4c9c-8b4a-811736125db2

325 - De mythe van Joop den Uyl; het spookbeeld van Mark Rutte https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1336a8af-568a-4583-9778-47619944cac4

342 - Willem-Alexander en het einde van de monarchie. Plus: zijn eigenzinnige voorgangers https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/34418ffa-c993-4a7c-82a7-45533fcce737

--Amerika 250 en 9/11 nu 25 jaar geleden

519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/62bc338c-78f6-4cba-a7ab-1718ce679e81

382 - 250 jaar Verenigde Staten: de Boston Tea Party https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c44ec04f-9408-41be-b5e3-3fab8905ab66

397 - Benjamin Franklin, Zijner Majesteits meest loyale rebel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/18e40074-a4f4-4752-8dc9-6fbdaf8c91f0

459 – Rolmodel George Washington https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/92f012be-cd93-4928-b3b3-5bef409c6bca

494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec4b170a-05a9-4af3-9010-c0986376dd3a

281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d1f6fb79-49b3-456e-a7b3-b09ddf2a5ae8

--150 jaar Bayreuther Festspiele

387 - Niets is zó politiek als opera - 100 jaar Maria Callas https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cdff059b-3e0c-4a27-b04e-e1093b8250b2

312 - Schurend verleden - over cancelculture, politiek en geschiedenis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9b030d30-ee4a-4d7f-8e7e-f0e9dc0f7043

531 - Muziek en tirannie: de schrijnende actualiteit van Dmitri Sjostakovitsj  https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/531-muziek-en-tirannie-de-schrijnende-actualiteit-van-dmitri-sjostakovitsj

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:27:57 – Deel 2

00:53:34 – Deel 3

01:44:50 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.