Verrassing bij aantreden als wapen

De jongste premier in onze historie, de eerste vanuit D66. Toch Rob Jetten al een hele tijd een vaste waarde in politiek Den Haag. Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen Jettens komende premierschap. Wat neemt hij mee aan ervaring en mentaliteit? Welke risico's bedreigen zijn welslagen? Welke pluspunten en waarschuwingen kan hij ontlenen aan zijn voorgangers in het ambt? Hoe zorgt hij voor profiel in Europa? En werkt hij tijdig aan een opvolger?

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

De grootste inschattingsfout die men kan maken is de veronderstelling dat Jetten een groentje is, een jonkie. Zijn politiek bestuurlijk cv is steviger dan dat van zijn voorgangers Jan Peter Balkenende en Mark Rutte bij hun aantreden. Zijn politieke loopbaan heeft hem door alle wateren gewassen. Van triomfen tot fiasco's, van internationale crises tot lef in campagnes en debatten. Zijn pragmatisme, lenigheid en 'Wille zur Macht' kun je maar beter niet onderschatten.

Jettens grootste pluspunt bij zijn start is zijn directe voorganger Dick Schoof. In elk opzicht is hij de contrastfiguur tegenover deze ijdele en onhandige ambtenaar op jaren. Al delen ze wel de hardloophobby. Hij is bovendien ook een jeugdig contrast ten opzichte van zijn voorganger als D66-aanvoerder, Sigrid Kaag. Dit zal hem in Europa en de NAVO direct goed van pas komen. Zeker als Bontenbal en Klaver zo verstandig zijn hem in hun Europese families van EVP en S&D een goede, gedegen entree te gunnen. Zulk krediet helpt bij wederzijds vertrouwen.

Grote uitdaging zal zijn hoe het hem lukt zijn partij de rol van leidende club in coalitie en Kamer te laten pakken. D66 begon immers als anti-partij tegen het establishment en de polder en verkeerde regelmatig in politieke doodsnood. Jetten zal hier allereerst zelf zijn partij op sleeptouw moeten nemen, geholpen door een krachtige partijvoorzitter en een 'chief whip'.

Rolmodellen uit de D66-historie heeft Jetten voor zijn nieuwe functie niet. Voor de cruciale kenmerken van een succesvol premierschap en leiderschap kan hij van voorgangers uit alle politieke tradities veel leren. Soms onverwachte lessen.

Verrassen bij je start kan hij afkijken van de liberaal Johan Rudolf Thorbecke en de christendemocraat Ruud Lubbers. Ver vooruit durven kijken kan hij leren van socialist Willem Drees en partijloze premier Pieter Cort van der Linden. Bij Dries van Agt, Balkenende en Rutte kan hij opdoen hoe essentieel het is dat hij snel een maatje vindt op het hoogste niveau in Europa. Wie zal zijn 'Mutti' worden (Angela Merkel voor Rutte)? De extraverte 'Sarko' (Nicolas Sarkozy voor Balkenende)? Of zijn 'Macher’ in de strijd zoals Helmut Schmidt voor Van Agt?

Crisisbestendigheid hoeft Jetten niet te leren. Als jong minister werd hij meteen in het diepe gegooid door Poetins oorlog en de gevolgen daarvan voor energie, economie en welvaart. Joop den Uyl, Van Agt en Rutte kan hij als voorbeelden nemen op dat terrein. Zij moesten een oliecrisis, terreuraanslagen en een pandemie het hoofdbieden. Cruciaal is dat burgers in een nieuwe premier merken dat hij geen diva is. Ingetogenheid, toewijding en werklust worden gewaardeerd. Piet de Jong, Lubbers en Drees zijn hier exemplarisch. De eenvoudige humor van De Jong zou voor Jetten een prachtige kers op de taart zijn. Blijf als premier maar liever weg bij klatergoud en 'talkshows'. Vermijd de gêne van 'Ome Joop' in de André van Duin Show of Rutte in VI.

Belangrijk zijn de lessen van voorgangers voor twee essentiële relaties. Ten eerste die met het Koningshuis. Drees en Den Uyl laten zien hoe wezenlijk het is respectvol en loyaal te zijn, maar altijd alert dat hún problemen of uitglijers niet de jouwe worden. Lubbers en Balkenende moesten meemaken dat je hier al snel ook zelf in perikelen terecht kunt komen. En op dankbaarheid hoeft een premier nooit te rekenen. De tweede essentiële relatie is die met jezelf. Een premier kan ongemerkt vereenzamen. Thorbecke en Lubbers zijn daar aangrijpende voorbeelden van. Ook voor Jetten zal in dat opzicht de vraag zijn: wie is mijn Jan de Koning? En: verken ik tijdig mijn opvolging? Rutte en Den Uyl zijn daarbij waarschuwingen uit eerdere periodes.

Welke risico's zal premier Jetten onder ogen moeten zien? Allereerst die van elke minderheidsconstructie. De maakt immers gedogers oppermachtig. Jetten gaat nu doen wat Pieter Omtzigt wilde. Beseft hij dit? Realiseert hij zich dat Jesse Klaver en Joost Eerdmans - als ze zich goede machiavellisten tonen - elkaar het balletje zullen toespelen om de premier maximaal te laten zweten?

In de nieuwe coalitie is één partij Jettens grootste onzekerheidsfactor. Het CDA. De kleinste partij in het verbond staat tegenover een dominant liberaal blok. Bontenbal ziet zichzelf als een winnaar. Die winst zal hij willen verzilveren, ten koste dus van de paars-seculiere ideologie waarin VVD en D66 al eerder hebben samengewerkt. Het CDA kon daarom zich weleens profileren als nadrukkelijk sociale factor tegenover de liberalen en als rem bij al te gretige hervormingen in de medisch-ethische sfeer. Rob Jetten zal zich hoe dan ook Michael Corleone’s motto eigen moeten maken: Keep your friends close, but your enemies closer.  

***

Verder lezen

PG Kroeger – Tand des Tijds

***

Verder kijken

Kijk in de Ziel, de Premiers

***

Verder luisteren

Jetten in Betrouwbare Bronnen

369 - Rob Jetten wil een ideeënstrijd rond het midden en een lossere verhouding tussen Kamer en kabinet https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6c04c7bb-7d1d-4ad4-9e18-39750951de37

27 - Rob Jetten (D66) wil muren slopen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/65595e06-8398-41d3-ba4a-38318beca665

Jetten en zijn partij

12 - Troost voor Rob Jetten https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d7db8e77-5a8b-4f87-88f6-a193f8512554

161 - Hans van Mierlo, een politieke popster https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/971dca8a-af1b-4e9e-88c6-df5df95d49d2

Rolmodellen en waarschuwingen

550 - Dick Schoof, een premier om van te leren  https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/550-dick-schoof-een-premier-om-van-te-leren?in_playlist=podcast

461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders  https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2c97419-89bc-4f85-8316-58d1bee4efcf

64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix Krop https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/44962077-a973-4459-969c-812d1efac686

401 - Adieu Dries! https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/fde60cff-8fff-4be3-8a12-f8ba3ad9446e

274 - Thorbecke, denker en doener https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9fe72827-e9eb-4e1c-b370-f19c520e353a

351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl vijftig jaar later https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4503ee74-f481-4818-a08e-8c0711561424

443 – Negen premiers en een explosief Oranjehuis  https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9913cb5e-ccb4-4c9c-8b4a-811736125db

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:41:55 – Deel 2

01:09:32 – Deel 3

01:49:10 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.